آیین اخلاق در قرآن صفحه 597

می‌یابد، و می‌تواند بدان وسیله بر تواضع و تسلیمش در برابر خداوند استدلال کند، درحالی‌که به عدالت اجرای هر فرمان رحیمانه از جانب خود به دلیل این‌که لطفی الهی است در برابر ضعف انسانی ما، اقرار دارد.

و برعکس؛ هرکسی که در خود توان تحمّل مشقّت و تعهّد بر انجام قاطع عملی را ببیند که در شرایط عادی و یا مشکوک انجام دهد و شاید که به خدا بگوید: «من می‌توانم از رحمت تو بی نیاز باشم!».

4- بازیچه‌

آیا چیزی در نظر حکمت قرآنی مبتذل‌تر و نابخردانه‌تر از لهو و لعب است؟، و هرچه که قرآن بخواهد از شأن زندگی دنیوی بکاهد و آن را تحقیر کند، آیا جز این‌که آن را با این دو لفظ «لعب و لهو» توصیف کند، چیز دیگری درباره آن می‌شد به کار برد؟ «1».

باوجود این، پیامبر صلّی اللّه علیه و آله و سلّم از برخی بازی‌های ورزشی، مانند تیراندازی و اسب‌سواری به عنوان بازی‌های ارزشمند سخن می‌گوید، به نقل عثمان، پیامبر صلّی اللّه علیه و آله و سلّم فرمود: «هرچه از نوع یاد خدا نباشد، لهو و لعب است، جز چهار چیز: بازی مرد با همسرش، تربیت اسب و تیراندازی و آموزش شنا.» «2».

به گفته برخی از صحابه از جمله در حکمت‌های علی علیه السّلام است: «دل‌ها را شاد کنید که اگر ناخشنود باشند کور شوند.» «3»، و از سخنان ابو درداء است: «همانا من اندکی خودم را با بازیچه سرگرم می‌کنم تا بر انجام حق کمکم کند.» «4».

__________________________________________________
(1)- انعام (6) آیه 32: «وَ مَا الْحَیاةُ الدُّنْیا إِلَّا لَعِبٌ وَ لَهْوٌ.»- زندگی دنیا چیزی جز بازی و سرگرمی نیست.
(2)- ر ک: الجامع الصّغیر سیوطی: 2/ 93، نسائی در: 6/ 185، چاپ حلبی و 6/ 222، حدیث 3578 روایت کرده است: «و لهو و لعب ممنوع است، جز در سه چیز: تربیت اسب، بازی با همسر و تیراندازی با تیرکمان»- مترجم به عربی. ر ک: مجمع الزّوائد:

8/ 269؛ مسند احمد: 4/ 146؛ فیض القدیر: 5/ 23؛ نصب الرّایه: 4/ 273؛ البیان و التّعریف: 2/ 146؛ المحلّی: 9/ 56؛ کتاب الأمّ: 6/ 208؛ المعجم الأوسط: 8/ 119، حدیث 8147؛ المعجم الکبیر: 2/ 193، حدیث 1785.

(3)- ر ک: المهذّب البارع، ابن فهد حلّی: 3/ 173؛ شرح صد کلمه بحرانی: 165؛ ادب الإملاء و الاستملاء سمعانی: 1/ 68؛ عوالی اللئالی: 3/ 296، حدیث 70؛ الجامع الأخلاق الرّاوی و آداب السّامع: 2/ 129، حدیث 1389.
(4)- ر ک: احیاء علوم الدّین: 4/ 364.