آیین اخلاق در قرآن صفحه 604

تحقّق بخشیدن کمال ذات خویش است، بنابراین باید نتیجه گرفت که آخرین اصل در اخلاقیّت نمی‌تواند چیزی جز بحث و گفت‌وگو از این کمال باشد.

علاوه بر این؛ لازم است که ما تأکید کنیم از جهت نگرش اخلاق قرآنی محال است که بین این دو نوع از خیر شخصی مقابله برقرار کنیم، زیرا موقعی که قرآن برای ما مسئله بحث و گفت‌وگو از رفاهیّت مادّی را بر این اساس مطرح می‌کند که مباح محض است، بر این مقدار اکتفا نمی‌کند که پاکی دل را تنها شرط برای ایمنی و سعادت ابدی قرار دهد و بس، و بلکه سرآغازی ارزشمند برای اکتساب و اجتهادی است که همچنان جهت‌گیری تلاش ما به سوی آن است، و اگر ما یلی آیه شریفه را که بیانگر معنای اوّل است، قرائت کن: «یَوْمَ لا یَنْفَعُ مالٌ وَ لا بَنُونَ، إِلَّا مَنْ أَتَی اللَّهَ بِقَلْبٍ سَلِیمٍ.» «1»، و «مَنْ خَشِیَ الرَّحْمنَ بِالْغَیْبِ وَ جاءَ بِقَلْبٍ مُنِیبٍ.» «2»، و آن‌گاه راجع به معنای دوم این آیه را بخوان: «خُذْ مِنْ أَمْوالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَ تُزَکِّیهِمْ بِها.» «3»، و «وَ قَرْنَ فِی بُیُوتِکُنَّ وَ لا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجاهِلِیَّةِ الْأُولی وَ أَقِمْنَ الصَّلاةَ وَ آتِینَ الزَّکاةَ وَ أَطِعْنَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ إِنَّما یُرِیدُ اللَّهُ لِیُذْهِبَ عَنْکُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیْتِ وَ یُطَهِّرَکُمْ تَطْهِیراً.» «4»، و این آیه: «وَ إِذا سَأَلْتُمُوهُنَّ مَتاعاً فَسْئَلُوهُنَّ مِنْ وَراءِ حِجابٍ ذلِکُمْ أَطْهَرُ لِقُلُوبِکُمْ وَ قُلُوبِهِنَّ.» «5».

و در این صورت آیا لازم نیست که ما این نوع از خیر شخصی را از قاعده کلّی مستثنی بدانیم؟

باوجود این، علی‌رغم همه اعتباراتی که به مصلحت این نتیجه‌گیری کمک می‌کند، ما معتقدیم که در مبدأ کمال نوعی چشم‌پوشی وجود دارد، از این‌رو در ذات خود و به تنهایی نوعی

__________________________________________________
(1)- شعراء (26) آیه‌های 88، 89: روزی که هیچ مال و فرزندانی سودی نمی‌دهد، مگر کسی که به حضور خدا بیاید، با قلب سلیم (سالم از هرگونه شرک و کفر و آلودگی به گناه) باشد.
(2)- ق (50) آیه 33: آن کسی که از خداوند رحمان در نهان بترسد و با قلبی پرانابه در محضر او حاضر شود.
(3)- توبه (9) آیه 103: از اموال آنها صدقه، یعنی زکات بگیر، تو با این کار آنها را پاک می‌کنی و نموّ می‌دهی!
(4)- احزاب (33) آیه 33: و شما در خانه‌های خود بمانید و هم‌چون جاهلیّت نخستین (در میان مردم) ظاهر نشوید، نماز را برپا دارید و زکات را بپردازید و خدا و رسولش را اطاعت کنید، خداوند فقط می‌خواهد پلیدی و گناه را از شما اهل بیت دور کند، و کاملا شما را پاک سازد.
(5)- احزاب (33) آیه 53: و هنگامی که چیزی از متاع و وسایل زندگی از همسران پیامبر صلّی اللّه علیه و آله و سلّم بخواهید، از پشت حجاب (پرده) بخواهید، این برای پاکی دل‌های شما و آنان بهتر است.