آیین اخلاق در قرآن صفحه 607

و همین‌طور یگانه مبدأ اخلاقی در جای خود در مقابل مبادی بی‌شمار مخالف خود می‌ماند و این همان چیزی است که قرآن کریم بدان اشاره نموده است: «وَ أَنَّ هذا صِراطِی مُسْتَقِیماً فَاتَّبِعُوهُ وَ لا تَتَّبِعُوا السُّبُلَ فَتَفَرَّقَ بِکُمْ عَنْ سَبِیلِهِ.» «1».

در این صورت، از گزافه‌گویی و نابخردی است که به شمارش کامل تمام انحرافات شروع کنیم و یا حتّی اصناف کلّی را برای انواع مختلف این مجموعه برشماریم.

و چون طبیعت موضوع تنظیم دقیقی بر این منوال را نمی‌پذیرد، بنابراین ما بر ابراز حالات روشن آنکه قرآن کریم و حدیث روی آن تکیه کرده، بسنده می‌کنیم. که عبارت است از نیّت ضرررسانی و نیّت فرار از وظیفه و نیّت دسترسی بر کسب نامشروع و نیّت خشنودی مردم (ریاکاری).

1- نیّت زیان‌رسانی:

در زمینه اجتماعی معروف است که شریعت اسلام مجموعه‌ای از قوانین را مطرح کرده است که اگر درست تطبیق شود، بدون هیچ نوع کوتاهی، به آفرینش مجتمع نیرومند، خوشبخت متعهّد و درخشانی می‌انجامد که در آن واحد به عدالت و رحمت حکم خواهد کرد.

ولی از سوی دیگر ما می‌دانیم که برترین آیین دنیا وقتی که فاقد اراده نیکو و پاکی در نزد مردم باشد، از این‌که خود را بر مردم منطبق کند، ناتوان است و یا با کسانی که دعوت بر تطبیق با آن هستند، انطباق پیدا کند.

به راستی بدترین روش برای تخریب هر آیینی در مواجهه با آن با مقاومت سرسختانه تجسّم پیدا نمی‌کند و یا باعث غفلت از عمل به آن نمی‌شود؛ البتّه گاهی این خود راه دیگری برای بزرگداشت قداست آن آیین می‌گردد تا مبادا طهارت نظری آن آلوده گردد. و عمل به آن را با شادابی بیشتر اشخاص محدود می‌سازد، و علاوه بر این‌ها قداست خویش را به دست روزگار می‌سپارد تا وقتی که می‌خواهند عمل کنند، بر پایه‌ای استوار مبرهن گردد.

ولی بدترین و زیان‌بخش‌ترین موضع‌گیری‌ها نسبت به یک آیین آن است که در مواجهه با