آیین اخلاق در قرآن صفحه 609

تنها راه باقیمانده باشد، قرآن کریم به زن فرصتی می‌دهد تا در خلال آن راجع به زندگی تجدید نظر کند: «وَ بُعُولَتُهُنَّ أَحَقُّ بِرَدِّهِنَّ فِی ذلِکَ إِنْ أَرادُوا إِصْلاحاً.» «1»، و هرگاه بار دوم اختلاف در مورد زن و شوهر درگرفت و طلاق دوم اتّفاق افتاد، قرآن کریم به همسر بار دیگر فرصتی نظیر فرصت اوّل را می‌دهد: «الطَّلاقُ مَرَّتانِ فَإِمْساکٌ بِمَعْرُوفٍ أَوْ تَسْرِیحٌ بِإِحْسانٍ.» «2». به‌گونه‌ای که جدایی نهایی جز در طلاق سوم اتّفاق نمی‌افتد.

شایسته است که بدانیم، روحیّه علاقه شدید بر ارتباط همسری امکان ندارد، هرچه بیشتر مستحکم گردد، مگر وقتی که فطرت انسانی وادار کند و بر این ارتباط تحرّک یابد، که تمام این امور برای تدارک رابطه زوجیّت و اصلاح و استحکام آن است، نه آنکه هدف یگانه کردن دو عنصر متفاوت با هر قیمتی باشد، درحالی‌که آن دو نزدیک نمی‌شوند، مگر برخورد داشته باشند! و بلکه زوجیّت، برعکس، ایجاب می‌کند امکان بقای زندگی خانواده را در مجرای عادی خود پس از پایان گرفتن اختلاف و آرامش خاطرها. و قرآن کریم به صراحت در مورد بازگشت اتّحاد زوجیّت شرط می‌کند که هریک از دو همسر امیدوار باشند که وظایف خود را به صورت امانتی انجام دهند: «إِنْ أَرادُوا إِصْلاحاً.» «3»، و «إِنْ ظَنَّا أَنْ یُقِیما حُدُودَ اللَّهِ.» «4».

باوجود این؛ پلیدی مردان کینه‌توز وادار می‌کند که از این حقّی که بر آنها ارزانی داشته‌اند، سوءاستفاده کنند و از آن وسیله‌ای برای آزار و ظلم بر همسرانشان فراهم آورند و در نتیجه آنان با تأخیر گزینش خود در خلال مدّتی که به آنها داده‌اند و با نگفتن چیزی تا آخرین لحظه، در نهایت به سوی زنانشان برمی‌گردند، نه براساس فراموشی گذشته و نه به نیّت وجود آوردن جوّ سالم برای محبّتی نو، بلکه به قصد طلاق دوباره و معلّق داشتن آنان به این نحو، نه به خاطر چیزی مگر برای طولانی کردن قید آزادسازی آنها. به این ترتیب زنان را به وسیله این قید ظاهری مانع از انتخاب همسرانی دیگر می‌شوند، که گاهی مقدار خوشبختی و آرامش بیشتری را برای آنها

__________________________________________________
(1)- بقره (2) آیه 228: همسران آنها برای رجوع به آنها (و از سرگرفتن زندگی زناشوئی) در این مدّت عدّه (از دیگران) سزاوارترند، هرگاه خواهان اصلاح باشند.
(2)- بقره (2) آیه 229: طلاق (منظور طلاقی است که رجوع دارد) دو مرتبه است.
(3)- بقره (2) آیه 228: هرگاه خواهان اصلاح باشند.
(4)- بقره (2) آیه 230: مشروط بر این‌که امید داشته باشند، حدود الهی را محترم می‌شمرند.