آیین اخلاق در قرآن صفحه 614

تِجارَةً عَنْ تَراضٍ مِنْکُمْ.» «1».

و این رضایت طرفینی در واقع فرض می‌نماید که هر چیزی در قضایا، به‌طور صریح از شرع استمداد کند. و به وسیله همین شرعیّت در هر چیز و در مقابل هر چیز، رسول خدا صلّی اللّه علیه و آله و سلّم معنای ایمان را در این گفتار تعریف می‌کند: «دین، خیرخواهی نسبت به خدا و پیامبرش و ائمّه مسلمین و عموم مردم است.» «2».

و حیله‌ورزی بیشتر از این‌ها همان راه‌هایی است که افراد متمدّن به عنوان یک فرهنگ قانونی برای خودشان به کار می‌برند. بنابراین؛ آنان علی‌رغم تحمّل زحمت احترام به شریعت و علاقه شدیدشان بر این‌که به عبارات ظاهری شریعت صدمه‌ای نزنند، می‌خواهند یک راه فرار انحرافی بیابند که خودخواهی آنها را اشباع کند، و حکیم ترمذی در کتاب «الاکیاس و المغترین» به شماری از این حیله‌ها اشاره کرده است:

از جمله: قاضی که بعضی چیزها را از طرف‌های دعوا به عنوان هدیه دریافت می‌دارد، درحالی‌که به او نداده‌اند، مگر به عنوان این‌که قاضی است و جز به مانند رشوه به او داده نشده است.

و از جمله: بدهکاری که طلبکارش امیدوار است که صمیمانه از هرچه که امکان دارد چیزی به حساب او منظور کند، به‌طور کلی بی‌حساب به او بدهد، امّا این امر را همچنان سربسته می‌گذارد، امّا آن سود ویژه‌ای که دریافت می‌دارد، هرگز در پیشگاه خدا پذیرفتنی نیست.

و از جمله شوهری که زنش از مقداری از مال خودش می‌گذرد تا این‌که بدرفتاری از جانب

__________________________________________________
(1)- نساء (4) آیه 29: ای کسانی که ایمان آورده‌اید! اموال یکدیگر را به باطل (و از طرق نامشروع) نخورید، مگر این‌که (تصرّف شما در اموال دیگران از طریق) تجارتی باشد که از روی رضایت شما انجام می‌گیرد.
(2)- ر ک: صحیح بخاری: 1/ 30، حدیث 56، مصنّف در عبارات خود (برای خواص و توده مسلمانان) یادآوری کرده است و آنچه را که ما نقل کردیم، مورد نصّ و مورد اشاره نویسنده کتاب بوده است (مترجم عربی). ر ک: صحیح مسلم: 1/ 74، حدیث 55؛ بحار الأنوار: 64/ 273؛ دعائم الإسلام: 1/ 134؛ الخلاف: 3/ 186؛ منتهی المطلب: 2/ 1010؛ سنن ترمذی: 4/ 324، حدیث 1926؛ روضة الواعظین: 424؛ سنن دارمی: 2/ 402، حدیث 2755؛ مجمع الزّوائد: 1/ 87؛ مستدرک الوسائل:

13/ 327، مسند شافعی: 1/ 233؛ سنن ابی داود: 4/ 286، حدیث 4944؛ المعجم الأوسط: 2/ 42، حدیث 1184؛ سنن کبرا:

5/ 229، حدیث 8754؛ مسند احمد: 1/ 51، حدیث 3281؛ مسند أبی یعلی: 4/ 259، حدیث 2372؛ جمال الأسبوع ابن طاووس: 187.