آیین اخلاق در قرآن صفحه 624

همان‌طوری که بر شخص رواست که در عمل بین اجتماعات مختلف علاقه بیشتری نشان دهد که این خود سنّت رسول خدا صلّی اللّه علیه و آله و سلّم است که فرمود: «اشکالی ندارد که فردی از شما دو نوع لباس برای بین مردم غیر از دو جامه کارش داشته باشد.» «1».

ولی انجام وظیفه انسان نسبت به خدا و به خویشاوندان به قصد این‌که یک شخص برجسته‌ای در بین مردم باشد و مردم با اعجاب و اکرام به او نگاه کنند و درباره او به نیکی سخن بگویند، این همان خودخواهی زشت است، هرچند که جامه‌ای بسیار کم‌ارزش بپوشد.

شخص ریاکار چنان نیست که بتوانیم توضیح دهیم؛ کسی که ظاهری تصنّعی و ساختگی دارد و حرکات ظاهریش با آنچه در دل و اندیشه‌اش دارد، متفاوت است، و خلاصه آنکه کسی که ظاهرش را برخلاف باطن می‌نماید تا مردم را بفریبد، پس در این حالت، ریاکاری، نام دیگر مجرمانه‌ای پیدا می‌کند که همان دورویی و نفاق است، و سوء نیّتی که از عمق بیشتری برخوردار است، همان تلوّن منافقان است.

بنابراین، صفت رذیله «نفاق» مرکّب است، ولی صفت رذیله «ریاء» بسیط است. ریاکار برای مردم فخرفروشی می‌کند، بدون این‌که به فکر فریب دادن و یا پنهان کردن احساسات خاصّ خود زیر پوشش ظواهر فریبنده باشد، بلکه افتخارات خود را به رخ می‌کشد تا مردم ببینند، و از آنها در شگفت آیند؛ به این ترتیب او در خود احساس نیاز به خودنمایی می‌کند و در این راه تمام

- علی علیه السّلام نقل کرده است که علی علیه السّلام فرمود: «پیامبر صلّی اللّه علیه و آله و سلّم ردای خود را طلبید، سپس به راه افتاد ...» مفهوم روایت آن است که هروقت بیرون می‌رفت، ردا می‌پوشید (مترجم عربی).

و ر ک: صحیح مسلم: 3/ 1569، حدیث 1979؛ کافی: 3/ 204؛ مسند ابی عوانه: 5/ 91، حدیث 7902؛ سنن کبرا: 6/ 124، حدیث 11456 و ص 341، حدیث 12735؛ من لا یحضره الفقیه: 1/ 151؛ سنن ابی داود: 3/ 149؛ خصال: 191.

1/ 204، حدیث 588؛ الکامل فی ضعفاء الرّجال: 7/ 148.