آیین اخلاق در قرآن صفحه 65

گفتگو می‌کنند، همواره اظهار شک و تردید می‌نمایند و به حدّاقلّی از آنها نمی‌رسند، مگر پس از کوشش فراوان، آن هم بدون احساس امنیّت از این‌که مبادا در اشتباه بزرگی گرفتار آیند!

3- تحقیقی همسو (چند مکتب)

باید به این مطلب اعتراف داشته باشیم که تصوّر ما در ابتدای این کار به شکل محدودی بود، به‌گونه‌ای که جز عرضه کردن قانون اخلاقی برخاسته از قرآن و در مواردی از تعلیمات پیامبر صلّی اللّه علیه و آله و سلّم- نخستین بیانگر قرآن- و از افراد معتبر، چیز دیگری در نظر نداشتیم.

جز این‌که استاد لویس ماسینون (nongissaM siuoL. M) استاد دانشکده دی فرانس در مرکز تحقیقات عالی پاریس، در من این رغبت را ایجاد کرد که این تحقیقات هم‌زمان شامل مدارس مشهور اسلامی باشد و ایشان در راه این هدف، آنچه را از آثار دانشمندان و نوشته‌های کمیاب، گرانبها، خطّی یا چاپی در کتابخانه‌اش بود، در اختیار من گذاشت.

همان‌طور که استاد ربنیه لوسن (enneS eL? eneR. M) استاد دانشکده ادبیّات در دانشگاه پاریس، ما را تشویق کرد تا نظریه اخلاقی برخاسته از قرآن را با برخی از نظریه‌های غربی در کنار هم قرار دهیم، و ما بحمد اللّه تشویق‌های سازنده آنها را پاسخ دادیم که امروز به لطف ایشان با برکت‌تر و با توفیق بیشتری همراه است.

بنابراین، کار ما بدین ترتیب نوعی از آمیختگی است که اندیشه‌هایی اخلاقی از اندیشمندان شرق با نظایر آنها از مکتب‌های غربی، در یک همسوئی قابل قبول و سازگار به هم می‌رسند، به دور از هر اندیشه پیش‌ساخته و هر نوع گرایش متعصّبانه نسبت به مکتب خاصّی. تنها راهنمای آن در هر مناقشه‌ای، حکم قرار دادن عقلی است که به وسیله اسناد معتبر و موثقی رهبری می‌شود. به نظر شما، آیا این همسوسازی بین مکتب‌های گوناگون، براعت استهلالی در گستره اخلاق عملی است، که به دنبال خود فهم و آگاهی گسترده‌تر و انگیزه‌ای با کشش بیشتر به سوی انسانیّت دارد، به‌طوری که دل‌ها از اینجا و آنجا جمع شده و دست‌ها برای نیکی به افراد انسان، درهم فشرده شود؟!

پاریس، هشتم ژانویه (1947 م.)

محمّد درّاز