آیین اخلاق در قرآن صفحه 651

به بدی می‌کنند، قرار می‌دهیم تا به عنوان نیروی مقاومی که قادر بر دفع تأثیر آنهاست، عمل نماید.

و هیچ‌کسی نیست که بتواند در وقت ضرورت چنین عملی، هروقت ما خودمان را در برابر نیروی مخالفی دیدیم که می‌خواهد بر ما غلبه کند، مبارزه کند و با نیروی مخالف ستیز نماید.

بنابراین؛ در این لحظه، نخستین وظیفه و مسئله فوری و مهمّ ما آن است که از فوران و جهش آن پیشگیری کنیم. و به راستی که دیدیم قرآن کریم در بسیاری از موارد فراموش نمی‌کند که از ما این مقاومت را بطلبد، و آن کسانی را که می‌دانند چگونه در برابر شهواتشان مغلوب می‌گردند، به بدترین پیآمدها تهدید می‌کند، خدای متعال می‌فرماید: «فَإِذا جاءَتِ الطَّامَّةُ الْکُبْری یَوْمَ یَتَذَکَّرُ الْإِنْسانُ ما سَعی وَ بُرِّزَتِ الْجَحِیمُ لِمَنْ یَری فَأَمَّا مَنْ طَغی وَ آثَرَ الْحَیاةَ الدُّنْیا فَإِنَّ الْجَحِیمَ هِیَ الْمَأْوی وَ أَمَّا مَنْ خافَ مَقامَ رَبِّهِ وَ نَهَی النَّفْسَ عَنِ الْهَوی فَإِنَّ الْجَنَّةَ هِیَ الْمَأْوی «1»

و از جمله چیزهایی که هم‌چون حکمی عملی از انبوه احکام خاطرنشان می‌سازد: روزه گرفتن مطلق است که قرآن در بخش دوازدهم از سال آن را از طلوع فجر صادق تا غروب خورشید واجب می‌داند، به‌طور مطلق روزه گرفتن و نیز در اوقات زیادی غیر از این، روزه واجب است. به راستی در این عمل برای تسلیم اعضای بدن به بندگی و اطاعت بی‌تردید تمرین و ورزش غیر قابل انکار وجود دارد.

ولی آیا این پیروزی همیشه و در همه جا به حدّی پرمشقّت است که از خود گذشتگی مهلکی را می‌طلبد؟ ...

به راستی این قول علی‌رغم بدبینی افراطی که دارد؛ به زندگی اخلاقی از پشت عینک سیاه می‌نگرد و معتقد است که شرّ قانون طبیعت بی‌رحم است، ما به این سؤال پاسخ می‌دهیم که جریان همیشه از این قرار نیست.

بدیهی است که ما نمی‌خواهیم از فطرت فرشتگان سخن بگوییم که نسبت به آن مشکل شر، به‌طور مطلق مطرح نیست، چون محال است از چنان فطرتی جز کار خیر سر بزند و نیز