آیین اخلاق در قرآن صفحه 669

کار شر خودداری کند، که آن برایش صدقه است» «1»

علاوه بر این، از امور شایع، تشبیه اخلاق به پزشکی است که یکی برای روح و روان و دیگری از جنبه دیگر برای جسم و تن است.

و چون فنّ پزشکی به این بسنده نمی‌کند که موضوعش معالجه حالت بیماری جسم باشد تا این‌که تندرستی را به آن بازگرداند، بلکه اهتمام بیشتری نیز، در بالاترین حد به حالت عادی دارد، به خاطر حفظ آن حالت و بهبود آن، زیراکه مسئله مشابه آن شایسته است که به طبابت نفوس مربوط می‌شود. بنابراین؛ از جمله وظایف آن این است که برای ساختار درونی ما نظام غذایی و روش پیروی از آن را برای تحقّق بخشیدن مناسب‌ترین شرایط برای رشد دادن این ساختار توصیف کند.

و هم‌چنین تلاش سازنده بالاتر از تلاش دفاع‌کننده است، و ما پس از آنکه موضع‌گیری قرآن را در برابر تلاش دفاع‌کننده مشخص کردیم، باید ببینیم که اکنون موضع قرآن کریم نسبت به تلاش سازنده چیست.

ب- تلاش سازنده‌

اکنون باید فرض کنیم که یکی از تمایلات بد و یا بسیاری از آنها و یا همه آن امیال از وجود اخلاقی ما جدا شده است، البتّه ما بدین وسیله پیشرفتی حاصل کرده‌ایم. و هرچه میدان عمل ما از علف‌های هرز و زیان‌بخش آن امیال خالص باشد، قابلیّت برای کشت بیشتری را پیدا می‌کند. و با این همه نباید گمان کنیم که برای زمان حال این شایستگی را دارد، زیرا کنار زدن روی‌کردهای زیان‌بخش به معنای آفرینش قطعی روی‌کردهای سودمند نیست.

از این‌رو، لازم است که ما در حالت لاابالی‌گری و بی‌تفاوت در مقابل کشتی که می‌کنیم،