آیین اخلاق در قرآن صفحه 67

زیادی خیلی بیشتر از این وجود دارد، چه، فضیلت طبیعتا عاملی مؤثر و محرّک است که ما را به عمل وادار می‌کند تا واقعیّت ملموسی از آن را دریابیم، درحالی‌که چنین وضعی را برای احساس زیبایی درنمی‌یابیم، زیرا چنانچه زیبایی را با ساده‌ترین شکلش در نظر بگیریم، هیچ ارتباطی با عمل ندارد، بخصوص موقعی که موضوع زیبایی هیچ رابطه‌ای با اراده و خواست ما نداشته باشد.

بر این اساس شگفتی نسبت به قدرت الهی و یا شکوه گنبد آسمان به ما توان آن را نمی‌بخشد که نظیر آنها را بیافرینیم. نظیر همین، حالتی است که برای هنرمند اتّفاق می‌افتد، موقعی که اندیشه کاری را در ذهن می‌پرورد که امکان محقّق ساختن آن را دارد؛ امّا این اندیشه او را به هیچ وجه مجبور نمی‌کند که آن عمل را انجام دهد، هرچند او را به آرامی فرامی‌خواند که هرگاه بخواهد آن را انجام دهد، و در هر فرصتی که به دستش آمد، بدان اقدام کند. اگر چنین تفکّری برای بعضی افراد تعهّدآور و الزام‌بخش باشد، برای افراد دیگر در حدّ ضرورت، الزام‌آور نخواهد بود. این نوع تفکر در هر حال، بیانگر احساسات است، بی‌آنکه با آن، برخورد داشته باشد.

علاوه بر این، هر کم و کاستی که در کاری هنری باشد گاهی با حواس برخورد دارد، ولی در وجدان اثر نامطلوب نمی‌گذارد و گفته نمی‌شود: کسی که مرتکب این نقص فنی شده، کاری غیر اخلاقی انجام داده است.

امّا خیر اخلاقی- برعکس زیبایی- از این امتیاز سلطه و قدرت آمرانه در برابر همگان و از آن الزام و ضرورتی که هرکسی در خود احساس می‌کند، برخوردار است تا بدان حدّ که شخص، در گروه درک و فهم خود می‌باشد و باید آن خیر اخلاقی را انجام دهد؛ این همان ضرورت و الزامی است که از نافرمانی عملی، چهره‌ای زشت و ناهنجار می‌سازد.

به زودی خواهیم دید که قرآن به چه شکلی این ضرورت را به نام «امر»

( fitar ?epmI )

و «کتابت» (noitpircserP) و «فریضه» (rioveD) به کار می‌برد. «1»

اکنون که با مبدأ و ریشه الزام و تعهّد آشنا شدیم و به این صورت آن را مطرح نمودیم، لازم است هرچه بیشتر در شناخت واقعیّت تعهّد و کسانی که در راه شناخت منابع آن تحقیق کرده‌اند