آیین اخلاق در قرآن صفحه 688

پرسیدند، درحالی‌که بعضی از آنها می‌گفتند: ما با هیچ زنی ازدواج نمی‌کنیم، و برخی می‌گفتند:

گوشت نمی‌خوریم، و بعضی می‌گفتند: در بستر نمی‌خوابیم! (به اطّلاع پیامبر صلّی اللّه علیه و آله و سلّم رساندند) حمد و ثنای خدا را گفت و فرمود: «مردمانی که چنین و چنان می‌گویند، اهمیّتی ندارند، ولی من نماز می‌خوانم، می‌خوابم، روزه می‌گیرم، افطار می‌کنم، ازدواج می‌کنم، پس هرکه از سنّت من رو گرداند، از من نیست.» «1»

دومین روی‌داد که نمونه دیگری از هدایت رسول خدا صلّی اللّه علیه و آله و سلّم را به ما می‌دهد، از ابن عبّاس نقل شده، می‌گوید: در آن میان که رسول خدا صلّی اللّه علیه و آله و سلّم سخنرانی می‌کرد، ناگاه چشم آن حضرت به مردی افتاد که سرپا ایستاده بود، پرسید: این مرد کیست؟ گفتند: او ابو اسرائیل است، نذر کرده سرپا بایستد و ننشیند و زیر سایه نباشد و حرف نزند و روزه‌دار باشد! پیامبر صلّی اللّه علیه و آله و سلّم فرمود: «به او بگویید: باید حرف بزند، و باید از سایه استفاده کند، و بنشیند و روزه‌اش را پایان برد». «2»

آیا به این ترتیب بداهت ندارد که، تلاش جسمی در اسلام امکان ندارد که ارزشی جدای از آنچه اسلام مقرّر کرده، داشته باشد؟

از این‌رو، موقعی که جریان برعکس باشد، یعنی وقتی که انجام تکلیف جز با تحمّل مقداری از مشقّت بدنی امکان‌پذیر نباشد، قرآن و حدیث تلاشی را در جست‌وجوی تلاشمان به این شکل‌های مختلف محدود نمی‌کند:

- تلاش به خاطر معاش: «فَانْتَشِرُوا فِی الْأَرْضِ» «3»، «فَامْشُوا فِی مَناکِبِها وَ کُلُوا مِنْ رِزْقِهِ وَ إِلَیْهِ

__________________________________________________
(1)- ر ک: صحیح مسلم: 2/ 1020، حدیث 1401؛ شرائع الإسلام: 2/ 492؛ المهذب البارع: 3/ 153؛ صحیح بخاری: 5/ 1949، حدیث 4776؛ جامع المقاصد: 12/ 9؛ صحیح ابن حبّان: 1/ 190، حدیث 14؛ المسند المستخرج علی صحیح مسلم:

4/ 64، حدیث: 3238؛ سنن دارمی: 2/ 179، حدیث 2169؛ سنن نسائی: 6/ 60، حدیث 3217؛ وسائل الشّیعه: 20/ 107، المصنف عبد الرزاق: 6/ 167، حدیث 10374؛ مسند احمد: 2/ 158.

(2)- ر ک: صحیح بخاری: 6/ 2465، حدیث 3626. این عبارتی که از صحیح بخاری نقل کردیم، با عبارت اصل: «مروه» متفاوت است، و آنچه ما نقل کردیم، درست بود- (مترجم عربی). و ر ک: سنن کبرای بیهقی: 10/ 75؛ منتهی المطلب: 2/ 639؛ سنن دارقطنی: 4/ 160؛ حدیث 7؛ المهذّب البارع: 4/ 135؛ سنن ابی داود: 3/ 235، حدیث 3300؛ کشف اللّثام فاضل هندی:

2/ 233؛ موطاء مالک: 2/ 475، حدیث 1012؛ مستدرک الوسائل: 16/ 92؛ عوالی الّلئالی: 2/ 312؛ المعجم الکبیر:

11/ 320، حدیث 11871؛ المحلّی ابن حزم: 8/ 4؛ المدوّنة الکبری: 3/ 113؛ نیل الأوطار: 9/ 141؛ الاحکام ابن حزم:

5/ 20.

(3)- جمعه (62) آیه 10: در زمین پراکنده شوید!