آیین اخلاق در قرآن صفحه 807

«و بردگانی که از شما تقاضای مکاتبه (برای آزادی) می‌کنند با آنها قرارداد ببندید، اگر رشد و صلاح در آنها احساس می‌کنید، چیزی از مال خداوند که به شما داده است، به آنها بدهید.»

گذشت:

«وَ الْکاظِمِینَ الْغَیْظَ وَ الْعافِینَ عَنِ النَّاسِ»

«1»

«آنها بر خشم خود مسلّطاند و آنها از خطای مردم می‌گذرند.»

«وَ إِذا ما غَضِبُوا هُمْ یَغْفِرُونَ» «2»

«و هنگامی که خشمگین شوند، عفو می‌کنند.»

نادیده نگرفتن بدی در هیچ حال:

«وَ الَّذِینَ إِذا أَصابَهُمُ الْبَغْیُ هُمْ یَنْتَصِرُونَ وَ جَزاءُ سَیِّئَةٍ سَیِّئَةٌ مِثْلُها فَمَنْ عَفا وَ أَصْلَحَ فَأَجْرُهُ عَلَی اللَّهِ إِنَّهُ لا یُحِبُّ الظَّالِمِینَ وَ لَمَنِ انْتَصَرَ بَعْدَ ظُلْمِهِ فَأُولئِکَ ما عَلَیْهِمْ مِنْ سَبِیلٍ إِنَّمَا السَّبِیلُ عَلَی الَّذِینَ یَظْلِمُونَ النَّاسَ وَ یَبْغُونَ فِی الْأَرْضِ بِغَیْرِ الْحَقِّ أُولئِکَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِیمٌ وَ لَمَنْ صَبَرَ وَ غَفَرَ إِنَّ ذلِکَ لَمِنْ عَزْمِ الْأُمُورِ» «3»

«و کسانی که هرگاه ستمی به آنان برسد، تسلیم ظالم نمی‌شوند و از دیگران یاری می‌طلبند، و کیفر بدی مجازاتی همانند آن است، هرکس عفو و اصلاح کند، اجر و پاداش او بر خداست.

خداوند قطعا ظالمان را دوست ندارد. و کسی که بعد از مظلوم شدن یاری بطلبد، ایرادی بر او نیست، تنها ایراد و مجازات بر کسانی است که به مردم ستم می‌کنند و در زمین به ناحق ظلم روا می‌دارند، در آخرت نیز عذاب دردناکی در انتظارشان است، امّا کسانی که شکیبایی کنند و طرف را

__________________________________________________

- ادب المفرد: 1/ 71، حدیث 171؛ التّرغیب و التّرهیب: 3/ 147، حدیث 3438؛ البیان و التّعریف: 1/ 113؛ تحفه احوذی: 6/ 67؛ فیض القدیر: 2/ 9؛ نیل الأوطار: 6/ 206.

از این‌رو، فرموده‌اند: مثله کردن و زخم‌کاری در برده و نیز شکنجه‌کاری باعث آزادی برده می‌شود. ر ک: روضة الطّالبین:

2/ 533 و 8/ 547؛ لمعه دمشقی، شهید اوّل: کتاب ارث؛ فتح الوهاب: 2/ 226؛ المجموع نووی: 9/ 137؛ مواهب الجلیل: 8/ 296.

(1)- آل عمران (3) آیه 134.
(2)- شوری (42) آیه 37.
(3)- شوری (42) آیه 43- 39.