آیین اخلاق در قرآن صفحه 811

عدالت، مرحمت و احسان:

«إِنَّ اللَّهَ یَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَ الْإِحْسانِ وَ إِیتاءِ ذِی الْقُرْبی وَ یَنْهی عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْکَرِ وَ الْبَغْیِ یَعِظُکُمْ لَعَلَّکُمْ تَذَکَّرُونَ» «1»

«خداوند فرمان به عدل و احسان می‌دهد، (و هم‌چنین) بخشش به نزدیکان و خداوند از فحشاء و منکر و ظلم و ستم نهی می‌کند.»

سه موضع‌گیری با تفاوت در مشروعیّت:

1- تمسّک به حق:

«لا تَظْلِمُونَ وَ لا تُظْلَمُونَ»

«2»

«نه ستم می‌کند و نه بر شما ستم می‌شود.»

2- بخشش در حال رفاه:

«وَ أَنْ تَعْفُوا أَقْرَبُ لِلتَّقْوی وَ لا تَنْسَوُا الْفَضْلَ بَیْنَکُمْ» «3»

«عفو و گذشت شما (و پرداختن تمام مهر) به پرهیزگاری نزدیک‌تر است و گذشت و نیکوکاری را در میان خود فراموش نکنید.»

«وَ إِنْ کانَ ذُو عُسْرَةٍ فَنَظِرَةٌ إِلی مَیْسَرَةٍ وَ أَنْ تَصَدَّقُوا خَیْرٌ لَکُمْ» «4»

«اگر (بدهکار) دارای سختی و گرفتاری باشد، او را تا هنگام توانایی مهلت دهید و (چنان‌که قدرت پرداخت ندارند،) ببخشید، برای شما بهتر است.»

3- ایثار جوانمردانه:

اشاره

«وَ یُؤْثِرُونَ عَلی أَنْفُسِهِمْ وَ لَوْ کانَ بِهِمْ خَصاصَةٌ وَ مَنْ یُوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَأُولئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ» «5»

__________________________________________________
(1)- نحل (16) آیه 90.
(2)- بقره (2) آیه 279.
(3)- بقره (2) آیه 237.
(4)- بقره (2) آیه 280.
(5)- حشر (59) آیه 9.