آیین اخلاق در قرآن صفحه 82

بالاخره قیاس یا حکم از راه مقایسه. «1»

هرگاه تحلیلی را که مطرح کردیم تحلیلی درست باشد- به استثنای بعضی از تعریف‌هایی که باید به این گفتار اضافه کنیم- سزاوار نیست که جز یک سلطه قانون‌گذاری به معنای صحیح داشته باشیم. قرآن کریم خود بر این اندیشه در بسیاری از آیات شریفه تاکید نموده است و می‌فرماید: «إِنِ الْحُکْمُ إِلَّا لِلَّهِ»* «2» و «أَلا لَهُ الْحُکْمُ» «3» و «لا مُعَقِّبَ لِحُکْمِهِ» «4»

خدای سبحان پیامبرش را در میان ما برانگیخته است، برای این‌که نه تنها در برابر قانون الهی تسلیم باشد، بلکه نخستین کسی باشد که سر تسلیم فرود می‌آورد: «قُلْ إِنَّ صَلاتِی وَ نُسُکِی وَ مَحْیایَ وَ مَماتِی لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِینَ لا شَرِیکَ لَهُ وَ بِذلِکَ أُمِرْتُ وَ أَنَا أَوَّلُ الْمُسْلِمِینَ» «5»

در این صورت، آیا مقصود از این چهار منبع قانونی چیست؟

الف- قرآن:

از آنجا که قرآن از نظر مسلمانان، در ذات خود سخن خداست، تمام شرایط لازم و کافی را برای بیان اراده پروردگار دارد، ولی آیا سزاوار نیست که این کتاب آسمانی تنها منبع شریعت اسلامی باشد؟ ... مگر نه این است که اقرار به وجود منبعی دیگر برای تکلیف اخلاقی، به‌طور مباشر و مستقیم و واقعی در کنار قرآن، به این معناست که بینش‌های دیگری در کنار خدا به صورت مشترک وجود دارد، که آنها نیز همان حقّ مقدّس را در صدور احکام دارند؟ پس باید ببینیم تا چه اندازه به منابع دیگر در واقع این قدرت (صدور حکم) داده شده است.

__________________________________________________
(1)- باید توجّه داشت که منابع تشریع از دیدگاه شیعه امامیّه عبارت است از: کتاب، یعنی قرآن مجید و سنّت نبوی و بقیّه معصومان علیهم السّلام (قول، عمل و تقریر معصوم علیهم السّلام و اجماع [البتّه اجماعی از نظر شیعه حجّت است که حکایت از قول معصوم کند، اگرنه اجماع، یک منبع مستقل شمرده نمی‌شود.] و عقل).
(2)- انعام (6) آیه 57 و یوسف (12) آیه. 4: «تمام کارها و فرمان‌ها به دست خداست».
(3)- انعام (6) آیه 62: «دادرسی و حکم و قضا مخصوص ذات پاک اوست.»
(4)- رعد (13) آیه 41: «هیچ‌کس را یارای ردّ احکام او یا جلوگیری از فرمان او نیست».
(5)- انعام (6) آیات 162 و 163: «بگو: (نه در عقیده، من یکتاپرستم، بلکه در عمل) نماز من و تمام عبادات من و حتّی مرگ و زندگی من همه برای پروردگار جهانیان است؛ پروردگاری که هیچ شبیه و شریکی ندارد و به این موضوع من دستور یافته‌ام و من نخستین مسلمانم».