آیین اخلاق در قرآن صفحه 842

بِاللَّهِ وَ مَلائِکَتِهِ وَ کُتُبِهِ وَ رُسُلِهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ فَقَدْ ضَلَّ ضَلالًا بَعِیداً» «1»

«به خدا و پیامبرش و کتابی که بر او نازل شده و کتب آسمانی پیشین، همگی ایمان بیاورید! کسی که به خدا و فرشتگان و کتب الهی و فرستادگان او و روز واپسین کافر شود، در گمراهی دور و درازی افتاده است.»

اطاعت بی‌قید و شرط «2»

«وَ لَوْ أَنَّا کَتَبْنا عَلَیْهِمْ أَنِ اقْتُلُوا أَنْفُسَکُمْ أَوِ اخْرُجُوا مِنْ دِیارِکُمْ ما فَعَلُوهُ إِلَّا قَلِیلٌ مِنْهُمْ وَ لَوْ أَنَّهُمْ فَعَلُوا ما یُوعَظُونَ بِهِ لَکانَ خَیْراً لَهُمْ وَ أَشَدَّ تَثْبِیتاً» «3»

«به یقین اگر ما به آنها دستور می‌دادیم که یکدیگر را بکشید و یا از وطنتان خارج شوید، عدّه کمی آن را انجام می‌دادند، اگر آنها اندرزهای خدا و پیامبر را بپذیرند، هم به سودشان است و هم باعث تقویت ایمان آنهاست.»

تدبّر در آیات الهی:

«وَ إِذا قُرِئَ الْقُرْآنُ فَاسْتَمِعُوا لَهُ وَ أَنْصِتُوا لَعَلَّکُمْ تُرْحَمُونَ» «4»

«هنگامی که قرآن تلاوت می‌شود، با توجّه به آن گوش دهید و ساکت باشید، شاید مشمول

__________________________________________________
(1)- نساء (4) آیه 136.
(2)- گاهی گفته می‌شود: آیا منظور آن است که به قدر امکانات و توانمان اطاعت کنیم؟ چنان‌که در آیه (تغابن/ 16) آمده است:

«فَاتَّقُوا اللَّهَ مَا اسْتَطَعْتُمْ»: پس تا می‌توانید تقوای خدا پیشه کنید و پرهیزگار باشید.

- آری، تردیدی نیست، ولی عکس این حالت، باعث قیدی بر طاعت خدا نمی‌شود، بلکه قیدی است برای صدور خود نظم الهی که در این حالت امکان وجود نمی‌یابد: «لا یُکَلِّفُ اللَّهُ نَفْساً إِلَّا وُسْعَها» (بقره/ 286: خداوند هیچ‌کس را جز به قدر تواناییش مکلّف نکرده). و تردیدی نیست که اطاعت رسول خدا 6 در حدود رسالت آن حضرت جزء مکمّل طاعت خداست:

نساء/ 80: «مَنْ یُطِعِ الرَّسُولَ فَقَدْ أَطاعَ اللَّهَ»: هرکس از پیامبر اطاعت کند، از خدا اطاعت کرده است.

و نساء/ 65: «فَلا وَ رَبِّکَ لا یُؤْمِنُونَ حَتَّی یُحَکِّمُوکَ فِیما شَجَرَ بَیْنَهُمْ ثُمَّ لا یَجِدُوا فِی أَنْفُسِهِمْ حَرَجاً مِمَّا قَضَیْتَ وَ یُسَلِّمُوا تَسْلِیماً»: به پروردگارت سوگند که آنها مؤمن نخواهند بود، مگر این‌که تو را در اختلافات به داوری طلبند و در دل خود ناراحت نباشند و به داوری تو کاملا تسلیم باشند.

(3)- نساء (4) آیه 66.
(4)- اعراف (7) آیه 204.