عین الحیات صفحه 202

ای ابوذر خوشا حال جمعی که زهد در دنیا اختیار نموده‌اند، و ترک لذات دنیا کرده‌اند، و به سوی آخرت و اعمالی که موجب سعادت آخرت است رغبت نموده‌اند. ایشان گروهی‌اند که زمین خدا را بساط خود ساخته‌اند، و خاک زمین را فرش و بستر خود قرار داده‌اند، و از بوی خوش به آب قناعت کرده‌اند (که خود را به آب از بوهای بد پاک می‌کنند)، و کتاب خدا را پیراهن تن خود گردانیده‌اند (و پیوسته و تلاوت می‌کنند و به آن عمل می‌نمایند)، و دعا و تضرع به درگاه خدا را لباس خود ساخته‌اند (که هرگز از خود جدا نمی‌کنند)، و دنیا را از خود بریده‌اند بریدنی (یا آن که: قرض می‌دهند دنیا را قرض دادنی که در آخرت عوض بگیرند).

ای ابوذر زراعت آخرت عمل صالح است و زراعت دنیا مال و فرزندان.

حضرت در اینجا اشاره فرموده‌اند به تفسیر آن آیه که: من کان یرید حرث الأخره نزد له فی حرثه و من کان یرید حرث الدنیا نؤته منها و ماله فی الأخره من نصیب.

و ترجمه‌اش این است که: هر که اراده نماید در دنیا کشت آخرت را (یعنی که: عملی چند را که موجب ثواب آخرت باشد در این نشئه تحصیل نماید و تخم ایمان در بستان دل بکارد و به آب اعمال صالحه آن را پرورش دهد تا در عرصه قیامت حاصل آن را بردارد)، زیاده کنیم برای او در کشت او (یعنی: بدهیم او را به عوض آن از ده تا هفتصد و زیاده بر آن. یا آن که: او را توفیق زیادتی خیرات کرامت کنیم). و هر که اراده نماید زراعت و کشت دنیا را (یعنی: در اعمال و افعال پیوسته غرضش تحصیل دنیا باشد)، می‌دهیم او را بهره و نصیبی از دنیا (به قدر مقتضای حکمت و مصلحت)، و او را در آخرت بهره‌ای نخواهد بود.

و حاصلش آن است که: هر که عملی برای آخرت کند در عمل خود موفق می‌شود و میامن برکات آن به روزگار او عاید می‌گردد و در آخرت حسنات او مضاعف می‌شود؛ و هر که عمل او از برای دنیا باشد روزی مقدر به او می‌رسد اما نه بر وجهی که مدعای او باشد، و مانند شیطان ثواب خود را در دنیا می‌یابد و او را در آخرت هیچ بهره‌ای نخواهد بود.

لهذا افعال مُرائیان و اصحاب بدعت در دنیا چند روزی به مدد شیطان به ایشان نفعی می‌رساند و در آخرت محروم‌اند. و جمعی که نیت خود را برای خدا خالص کرده‌اند غالب اوقات در دنیا بر اعمال ایشان ثمره‌ای مترتب نمی‌شود تا مزد خود را در آخرت کامل بیابند و در دنیا عمل ایشان مشوب به اغراض فاسده دنیوی نباشد. زیرا که هیچ عملی را حق تعالی بی‌مزد نکرده است، حتی کافران هند که زحمتها و ریاضات شاقه برای امور فاسده دنیا می‌کشند و چنانچه می‌شنویم به آن مطلب فاسد می‌رسند. مثل آن که می‌خواهند که ایشان را کشف سفلیات حاصل شود. و گاه هست به آن مطلب خود می‌رسند چون از سعادت آخرت محروم‌اند. و بسا باشد که مسلمانی از روی اخلاص، خدا را سالها عبادت کند، و حق تعالی این معنی را به او ندهد زیرا که ثواب او را در آخرت ذخیره فرموده و مصلحت او را در این نمی‌داند که در دنیا این را به او بدهد؛ زیرا که غالب این است که این معنی باعث انانیت و عجب او می‌شود و از خدا باز می‌ماند.

حتی آن که در حدیث وارد شده است که: ایمان مؤمن که کامل شد، حق تعالی راه خواب دیدن را هم از او مسدود می‌گرداند.

و به سند معتبر از حضرت صادق صلوات الله علیه منقول است که: به درستی که مؤمن نیکی که می‌کند مردم شکر او نمی‌کنند و احسان او در میان خلق مشهور نمی‌شود، زیرا که چون از برای خدا می‌کند نیکی و معروف او به آسمان بالا می‌رود و در زمین پهن نمی‌شود.

و نیکی و احسان کافر را شکر می‌کنند، زیرا که معروف و نیکی او از برای مردم است و در میان مردم منتشر می‌شود و به آسمان بالا نمی‌رود و مقبول الهی نمی‌گردد.

و در حدیث دیگر از حضرت امام موسی کاظم صلوات الله علیه منقول است که: حضرت رسول صلی الله علیه و آله را کفران نعمت می‌کردند و شکر احسان او نمی‌کردند با این که حق نعمت و احسان قشری و عربی و عجمی داشت. و کی معروف و نیکیش بر خلق زیاده از آن حضرت بود؟ و همچنین ما اهل بیت را کفران می‌کنند و شکر نیکی و احسان ما را مرعی نمی‌دارند. و نیکان مؤمنان نیز چنین‌اند که احسانها و نیکیهای ایشان را کسی شکر نمی‌کند.