مبارزه با فقر و فساد در سیره نبوی صفحه 52

فقر، این گونه بیان می فرماید: «وَ ما عالَ اِمرَءٌ فِی اِقتِصادٍ؛ هیچ کس با رعایت اقتصاد و میانه روی، دچار فقر نخواهد شد». (1)

آگاهی از حدّ تعادل و میانه روی

برای بهینه سازی مصرف و ایجاد نظم در هزینه ها، آگاهی از حدود میانه روی ضروری است؛ زیرا تعادل در مصرف نیز حدّی دارد که ناآگاهی از آن، ممکن است انسان را به دام بخل یا سخت گیری های بیهوده بیندازد، چنان که امام حسن عسکری(ع) می فرماید: «اِنَّ لِلاقتِصادِ مِقداراً، فَاِن زادَ عَلَیهِ فَهُوَ بُخْلٌ؛ میانه روی اندازه ای دارد که اگر از آن حدّ فراتر رود، بُخل است». (2)

بنابراین، کمتر از حدّ نیاز، خرج کردن و خساست، مانند زیاده روی در مصرف و ریخت وپاش های بیهوده، نادرست است و مشکلات دیگری به دنبال دارد.

در برخی روایت ها، برای روشن ساختن مرز تعادل، به مفهوم «قناعت» اشاره شده است. قناعت، به معنای صرفه جویی است و به کمترین میزان مصرف اشاره دارد. امام علی(ع) در این باره می فرماید: «غایَهُ الاِقْتِصادِ الْقَناعَهُ؛ حد نهایی میانه روی، قناعت است». (3)

در صورتی که الگوی مصرف بر پایه قناعت و صرفه جویی تنظیم شود، قدرت و استقلال اقتصادی افراد، افزایش خواهد یافت؛ زیرا هزینه های کمتری مصرف می شود، چنان که امام علی(ع) می فرماید: «القَناعَهٌ غُنَیهٌ وَ الاِقْتِصادُ بُلغَهٌ؛ قناعت، توانگری است و میانه روی، کفاف است». (4)

مفهوم دیگری که به شناخت حدّ تعادل کمک می کند، «زهد» است.

1- . مستدرک الوسائل، ج 13، ص 50.
2- . میزان الحکمه، ج 10، ص 4890.
3- . عبدالواحد آمدی، غررالحکم و دررالکلم، ترجمه: سید هاشم رسولی محلاتی، ح 6364.
4- . بحارالانوار، ج 78، ص 10.