سرآغاز سخن
بسم الله الرحمن الرحیماطلاعات تاریخی از آرمانها و اخلاق و رفتار مادر پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله اندک است. آنچه در این نوشتار آمده بر اساس اسناد محدودی است که از مادر نور سخن می گوید.زندگانی حضرت آمنه سلام الله علیها را میتوان در چهار زمینه بررسی کرد: 1- ویژگیهای خاندان وی 2- صفات والای آمنه علیهاالسلام 3- ازدواج 4- درسهای معرفت افروز آن.
تبار آمنه
آمنه علیهاالسلام دختر وهب بن عبد مناف است و مادر بزرگوارش «بره دختر عبدالعزی [1] به شمار میآمد. این دو بزرگوار در نسب شریف به کلاب بن مره بن کعب بن لوی می رسند و در واقع پدر و مادر آمنه دخترعمو و پسرعمو بوده، از خصلت های مشابه بهره می بردند.خاندان «بنوزهره همواره در افتخارهای بزرگ قریش و حوادث پر شکوه مکه شریک بوده و برگهای زرینی از تاریخ مکه به نام افتخارآفرین آنها مزین شده است.عبد مناف، نیای سوم پیامبر اسلام صلی الله علیه وآله، مغیره نام داشت و «قمر البطحاء» [2] خوانده میشد. او در قلب مردم موقعیتی ویژه داشت. تاریخ نگاران در باره اش چنین می نویسند: «شعار او پرهیزگاری، دعوت به تقوا، خوشرفتاری با مردم و صله رحم بود. سقایت و میهمانداری حجاج بیت الله الحرام با فرزندان عبد مناف بود، و این منصب با شکوه تا زمان پیامبر صلی الله علیه وآله به قوت خود باقی بود.» آمنه دختر «قمرالبطحاء» (ماه مکه) نه تنها زیبایی چهره بلکه ویژگیهایی چون پرهیزکاری، مردم داری و... را نیز از پدر به ارث برده بود.«بره ، مادر آمنه، نیز از خاندان شریف و بزرگوار «بنی کلاب بوده. در نسب با وهب بن عبدمناف اشتراک دارد. مادر بره، ام حبیبه نیز از همین نسب است. و از زیباترین جلوه «ارحاممطهره به شمار میآید.
ویژگیهای والای آمنه
اشاره
آنچه بیش از هر چیز آدمی را جاودانه می سازد، صفات نیکو اخلاق شایسته اوست. ویژگیهای اخلاقی افراد نشان دهنده عظمت شخصیت آنان است. برجسته ترین این صفات از زبان عبدالمطلب، پیر بطحاء بیان می شود.عبدالمطلب، قبل از خواستگاری آمنه، نزد عبدالله، جوان برومند و زیبای بنیهاشم، آمد و چنین گفت: «پسرم، آمنه دختری است از خویشان تو و در مکه مانند او دختری نیست.» و سپس فرمود: «فوالله ما فی بنات اهل مکه مثلها لانها محتشمه فی نفسها طاهره مطهره عاقله دینه; [3] سوگند به عزت و جلال خداوند، که در مکه دختری مثل او (آمنه) نیست.زیرا او با حیا و ادب است و نفسی پاکیزه دارد و عاقل و فهیم و دین باوراست.» بینش عمیق و عفت و پاکی این بانو چنان بود که تاریخ چنین مینویسد:«او (آمنه) در آن روز، از نظر نسب و ازدواج، با فضیلت ترین دختران قریش بود.» [4] .از صفات برجسته دیگر این بانو ساده زیستی و دوری از جلوه های مادی است.به گونهای که پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله می فرماید:«انما انا ابن امراءه من قریش تاکل القدید» [5] همانا من فرزند زنی از قریشم که گوشت خشکیده می خورد.بخشی از صفات برجسته این جاودانه مادر چنین است:
دینباوری (دینه)
پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه وآله را «سید الناس ودیان العرب می خواندند. حضرت علی بن ابی طالب صلوات الله علیه را نیز با این وصف ستوده اند: «کان برخی دین را به معنای طاعت و گروهی به معنای هر آنچه با آن بندگی خدا می شود [6] ، می دانند. برخی از کوتاه نظران که با نگرش مادی به مسایل پیرامون خود می نگرند، معتقدند که: «چون آمنه قبل از ظهور اسلام می زیسته نمی تواند مؤمن باشد و از زنان مشرک به شمار می آید.» اما مورخان و پژوهشگران شیعه بر این باورند که پدران و مادران پیامبر ایمان داشتند.آنها برای اثبات این مطلب به سخن پیامبر اسلام صلی الله علیه وآله استناد کرده اند که می فرماید: «لم یزل ینقلنی الله من اصلاب الشامخه الی الارحام المطهرات حتی اخرجنی الی عالمکم هذا و لم یدسننی دنس الجاهلیه; [7] خداوند همواره مرا از پشتهای پاک به رحم های پاک منتقل می ساخت تا اینکه به این دنیای شما آمدم و هرگز به افکار و ناپاکیهای جاهلیت آلوده نشدم.»از این حدیث شریف، که با عبارات مختلف بیان شده است، پاکی وجود آمنه و طهارت فکری او ثابت می شود. بسیاری از دانشمندان اهل سنت ایمان آمنه را بیان کرده، برایاثبات این امر از روایت زیر استفاده کرده اند:«کعب الاحبار به معاویه گفت: من در هفتاد و دو کتاب خوانده ام که فرشتگان، جز برای مریم و آمنه بنت وهب برای ولادت هیچ پیامبری به زمین نیامدند و جز برای مریم و آمنه، برای هیچ زنی حجابهای بهشتی را برپا نساختند.» [8] «واقدی و گروهی از دانشمندان اهل سنت، پس از ذکر حدیث فوق، می گویند: خداوند متعال هرگز زن کافره را در برابر زن با ایمانی مانند مریم علیهاالسلام قرار نمی دهد. اگرآمنه ایمان نداشت، هرگز مقامات مریم علیهاالسلام برای او به وجود نمی آمد. زیرا بین ایمان و کفر فاصله بسیار است و هرگز این دو جمع نمی شوند. [9] شیخ صدوق نیز در «اعتقادات خود می فرماید: «اعتقادنا فی آباء النبی انهم مسلمون من آدمالی ابیه و اباطالب و کذا آمنه بنت وهب ام رسول الله صلی الله علیه وآله [10] اعتقاد ما این است که پدران پیامبر صلی الله علیه وآله از آدم تا عبدالله و ابوطالب و همچنین آمنه، مادر پیامبر، مسلم بوده اند.امام جعفر صادق علیه السلام نیز می فرماید:جبرئیل بر پیامبر نازل شد و گفت: «یا محمد ان الله جل جلاله یقرئک السلام و یقول انی قد حرمت النار علی صلبانزلک و بطن حملک و حجر کفلک...» [11] ای محمد (صلی الله علیه وآله)، خداوند تعالی بر تو سلام فرستاد و گفت: من آتش را بر صلب و پشتی که تو را فرود آورد و بطنی که حامل تو بود و دامنی که تو را تربیت کرد، حرام کردم.مرحوم مجلسی(ره) می نویسد: این خبر دلالت بر ایمان عبدالله و آمنه و ابوطالب دارد; زیرا خداوند آتش را بر جمیع مشرکان و کفار واجب کرده است و اگر اینان مؤمن نبودند، آتش بر آنان حرام نمی شد.