آیین برنامه سازی سیر و سلوک در قرآن صفحه 151

هرگز در آن گرفتار نشود و این، نوعی «خودشناسی و خودسازی» می­خواهد. اینکه در آیه یاد شده، «إِن کنتُم لاَ تَعْلَمُونَ» آمده است، شاید ناظر به این معنا باشد که اگر به خود برگردد و حجاب­ها را کنار بزند و به اعماق وجود خویش راه یابد، بسیاری از معارف الهی و حقایق امکانی را درمی­یابد: «یا أَیهَا الَّذینَ آمَنُوا عَلَیکمْ أَنْفُسَکمْ....»(1)

یکی از لطایف و رقایقی که دارد، همین است به تعبیر علامه حسن­زاده آملی: «انسان، بزرگ­ترین جدول بحر وجود، جامع­ترین دفتر غیب و شهود و کامل­ترین مظهر واجب­الوجود است.»(2) حال چنین مَظهر الهی که صلاحیت جانشین شدن خدا و امانتداری او را یافته است، می­تواند لایه­های وجودی و ساحت­های باطنی­تر هستی خویش را به دست آورد و حقایق را از خویشتن خویش بگیرد و در عین حال، به انسان کامل معصوم علیه السلام که «امام مبین»، «کتاب مبین»، «لوح محفوظ» و « رَقِّ منشور» خدا هستند، برسد؛ زیرا علوم و معارف نزد آنهاست و آن انسان­هایی که «خلیفهالله» و «حجهالله» و «صراط­الله» هستند، پیران طریق و راهنمایان و راهبران سالکان کوی حقند و سلوک منهای ولایت آنها، سقوط است نه صعود.

پس نخست: از خود بطلبیم هر آنچه خواهیم؛ که ما هر چه داریم، از حقیقت محمدیه صلی الله علیه و آله و علویه و ولویه است.(3) همچنین خویش را در پرتو شعاع وجودی و انوار معارف و هدایت­های انسان­های کامل الهی قرار دهیم تا از انحراف و کژراهه­رفتن مصون و محفوظ باشیم و بمانیم؛ که طی راه حس به عقل، و از عقل به قلب، مخاطرات فراوان دارد و با شفیع و وسیله رفتن که مصداق کامل آنها اهل­بیت علیه السلام هستند، انسان را از هر گزند حفظ می­کند: «اِلهی

1- نک: مائده: 105.
2- حسن حسن­زاده آملی، ولایت تکوینی، ص 57.
3- بحارالانوار، ج 23، ص 105.