- بخش اول: قرآن و عرفان 3
- اشاره 3
- اشاره 4
- فصل اول: چیستی و مؤلفه های عرفان اسلامی 4
- اقسام عرفان 8
- فصل دوم: قرآن، منبع حقیقی عرفان 19
- فصل سوم: شواهد قرآنی در سیر و سلوک عرفانی 29
- اشاره 29
- 1. صعود و رفعت 32
- 2. جهاد و هجرت 35
- 3. تتبّل و فِرار 37
- 4. لقاءالله، لقای رب 42
- 5. ملکوت، یقین، نظر، رؤیت، شهود 46
- بخش دوم: مبادی و مبانی سیر و سلوک در قرآن 50
- اشاره 50
- پیش درآمد 51
- اشاره 54
- فصل اول: ضرورت خودشناسی 54
- اشاره 56
- 1. عرفان به نفس، عرفان به خدا 56
- الف) گام های هفت گانه 61
- ب) دو گزاره نهایی 62
- 2. طریق عملی نفس 63
- 3. سلوک اخلاقی، مقدمه سلوک عرفانی (تهذیب نفس و ادراک رفیعالدرجات) 67
- الف) معرفت توحیدی به خدا 71
- اشاره 71
- 4. ثمره های سلوکی معرفتِ نفس 71
- ب) خوف و خشیت الهی 71
- ج) کنارهگیری از دنیا و دنیاگریزی 71
- د) خویشتنیابی و خودنگه داری نفس بر اثر معرفتِ به خدا 72
- ه_) بصیرت نفس و روشنبینی درونی 72
- و) روزیهای مادی و معنوی 72
- ز) حیات طیبه 73
- ک) گشایش راه معرفت به خدا از خدا 74
- ح) شهود ملکوت 74
- ط) رؤیت خدا با چشم دل 74
- ی) ادراک حقیقی ایمان و یقین 74
- ل) معرفت به پیامبراعظم صلی الله علیه و آله و پیشوایان هدایت و نور 75
- فصل دوم: عقلانیت و اعتدال در سیر و سلوکِ قرآنی 76
- فصل سوم: شریعتگرایی در سیر و سلوکِ قرآنی 79
- فصل چهارم: ایمانگروی و عمل صالحگرایی 82
- اشاره 82
- نمونههایی از احادیث درباره ایمان و عمل صالح 84
- فصل پنجم: انسان و شدن 88
- فصل ششم: عبودیتگرایی 91
- فصل هفتم: ولایتمحوری 97
- فصل هشتم: سلوکِ زندگیساز 100
- اشاره 107
- 1. داشتن انگیزه و اراده جدّی 107
- فصل نهم: برخورداری از شرایط سیر و سلوک 107
- 2. بصیرت حقیقی و معرفت یقینی 108
- 3. شکر و شکیبایی 109
- 4. تمرین و تداوم 110
- 5. توجّه و تسلّط بر نفس داشتن 111
- 6. داشتن مربّی و پیر راه 112
- 7. دوستان سلوکی 114
- 8. طهارت درون و برون 115
- 9. تفکر و تذکر 115
- فصل دهم: برداشتن گام عملی سیر و سلوک 117
- بخش سوم: ماهیت سیر و سلوک قرآنی 122
- اشاره 122
- فصل اول: چیستی سیر و سلوکِ قرآنی 123
- فصل دوم: درجات و مراتب سیر و سلوک در قرآن کریم 137
- فصل سوم: انسان در مسیر شدن(تکامل انسان) 142
- 1. خلق مدام و تجدد امثال 145
- فصل چهارم: شواهِدِ قرآنی 145
- اشاره 145
- 2. انسان کادح 147
- 3. فقر وجودی 149
- 4. پرسش از دانایان 150
- 5. زینت دل ها 152
- فصل پنجم: عرفان در منطق قرآن 155
- اشاره 155
- 1. ویژگی های عرفان قرآنی 161
- 2. ارزش یاد خدا 164
- 3. صفات یادکنندگان خدا (اهل ذکر) 165
- فصل ششم: تجارت نجاتبخش و جاودانه 170
- بخش چهارم: راه های معرفت الله و مراتب سیر و سلوک در قرآن 179
- اشاره 179
- فصل اول: راه های معرفت الله 180
- فصل دوم: ویژگیهای سالکان الهی در قرآن 191
- فصل سوم: عرفان به نفس، قرارگاه مرکزی سیر و سلوک الی الله 202
- اشاره 214
- فصل چهارم: تزکیه نفس، زیربنای عرفان عملی 214
- چند نکته درباره تزکیه نفس و رهاورد سلوکی آن 217
- فصل پنجم: اوصاف و اصول حاکم بر زندگی عرفانی از دیدگاه امام علی علیه السلام 224
- اشاره 232
- بخش پنجم: مراحل، مقامات و احوال عارفان در قرآن کریم 232
- اشاره 246
- 1. ماهیت توبه 246
- فصل اول: توبه 246
- 2. توبه خدا و بنده 255
- 3. نشانههای توبه حقیقی 256
- 4. توبه نصوح 258
- 5. شرایط، حقیقت، سرّ حقیقت، لطایف و اقسام توبه 259
- 6. نمونه هایی از توبه کنندگان در قرآن 262
- 7. توبه در احادیث 263
- اشاره 265
- فصل دوم: وَرَع 265
- 1. چیستی ورع 265
- 2. تفسیر ورع از دیدگاه معصومان علیه السلام و عارفان 267
- 1. ماهیت زهد 273
- فصل سوم: زهد 273
- اشاره 273
- 2. تفسیر زهد از دیدگاه معصومان 275
- 4. تفسیر زهد از دیدگاه استاد مطهری 277
- 3. تفسیر زهد از نظر امام خمینی رحمه الله 277
- 5. فلسفه و آثار زهد 282
- 1. مفهوم فقر 286
- فصل چهارم: فقر 286
- اشاره 286
- 2. ابعاد فقر از دیدگاه خواجه عبدالله انصاری 291
- فصل پنجم: صبر 295
- 1. چیستی صبر 295
- اشاره 295
- 2. اقسام و مراتب صبر 296
- 3. صبر در احادیث 300
- اشاره 300
- الف) فضیلت صبر 301
- ج) صبر و پیروزی به واسطه آن در کمالات روحی، معنوی 301
- ب) نقش صبر در سیر و سلوک الیالله و تحصیل مقامات معنوی و الهی 301
- د) نشانههای صابران 302
- فصل ششم: توکل 306
- اشاره 306
- 1. ماهیت توکل 306
- الف) دیدگاه حضرت امام رحمه الله : 308
- اشاره 308
- 2. مراتب و درجات توکل 308
- ب) دیدگاه خواجه عبدالله انصاری رحمه الله : 309
- 3. معانی مراتب و درجات توکل در احادیث: 310
- 4. چند نکته درباره توکل 311
- 5. فرق توکل و تفویض: 312
- اشاره 314
- فصل هفتم: رضا 314
- 1. مفهوم رضا 314
- 2. مقام، مراتب و ثمرات رضا در احادیث 318
- اشاره 321
- بخش ششم: اصناف انسان ها در قرآن 321
- پیش درآمد 322
- اشاره 322
- فصل اول: نکاتی درباره اصناف انسان ها 331
- نکته اول 331
- اشاره 331
- نکته دوم 333
- نکته سوم 335
- نکته چهارم 336
- نکته پنجم 338
- فصل دوم: مراتب وجودی اصناف سهگانه 344
- اشاره 354
- فصل سوم: مراتب سلوک معرفتی و معنویتی سالکان و عارفان الهی 354
- 1. معرفهالله 354
- اشاره 354
- 2. توحید 354
- ب) ایمان 355
- الف) عبادت 355
- ج) تقوا 356
- ه_) خوف و خشیّت 357
- د) زهد 357
- ز) حبّالله و حبّ رسول خدا صلی الله علیه و آله و عترت پاکش 358
- و) ذکر 358
- ح) یاد مرگ و استعداد برای آن 359
- ط) ادب 359
- اشاره 361
- فصل چهارم: راههای رسیدن به مقام ابرار و مقربان 361
- تکامل انسان در قرآن (شدن انسان در قرآن با توجه به چهار دسته آیات مربوط) 366
- 1. چیستی قرب 380
- فصل پنجم: باز بودن راه قرب 380
- اشاره 380
- 2. عوامل قرب الیالله 387
- 1. معرفت به خدا 389
- اشاره 389
- 2. گذر از «اعتباریات» 389
- فصل ششم: عناصر علمی و عملی رسیدن انسان به توحید و لقای رب 389
- 3. عمل صالح و خالص 390
- 4. هجرت از خود خاکی و رهایی از انیّت و انانیّت 394
- 5. انسانهای فوق حساب 395
- اشاره 400
- بخش هفتم: کتاب شناسی توصیفی عرفان 400
- 1. مصباح الهدایه الی الخلافه و الولایه 402
- 2. شرح چهل حدیث 405
- 3. آشنایی با علوم اسلامی(بخش عرفان) 408
- 4. در جستوجوی عرفان اسلامی 414
- 5. عرفان اسلامی 422
- 6. حیات عارفانه امام علی علیه السلام 427
- 7. سلوک عرفانی در سیره اهل بیت علیهم السلام 436
- 8. طریق عرفان 440
- 10. مقالات 441
- 9. رساله لب اللباب در سیر و سلوک اولی الالباب 441
- 11. انسان و قرآن 442
- 12. ترجمه مصباح الشریعه و مفتاح الحقیقه 443
- 13. روح مجرد 444
- 14. بحر خروشان 446
- 15. الهیه 447
- 16. در محضر لاهوتیان 447
- 17. آیینه دار طلعت یار 448
- 19. جریان شناسی انتقادی عرفانهای نوظهور 450
- 18. آفتاب و سایه ها (نگرشی بر جریانهای نوظهور معنویت گرا) 450
- 20. قبیله حیله 451
- کتابنامه 454
هُوَ الْمَلِک الْقُدوسُ السَّلاَمُ الْمُؤْمِنُ الْمُهَیمِنُ الْعَزِیزُ الْجَبَّارُ الْمُتَکبِّرُ سُبْحَانَاللَّهِ عَمَّا یشْرِکونَ، هُوَاللَّهُ الْخَالِقُ الْبَارِئُ الْمُصَوِّرُ لَهُ الْأَسْماءُ الْحُسْنَی یسَبِّحُ لَهُ مَا فِی السَّماوَاتِ وَالْأَرْضِ وَهُوَ الْعَزِیزُ الْحَکیمُ». (حشر: 22 _ 24)
ه ) «اللَّهُ نُورُ السَّماوَاتِ وَالْأَرْضِ مَثَلُ نُورِهِ کمِشْکاهٍ فِیهَا مِصْبَاحٌ الْمِصْبَاحُ فِی زُجَاجَهٍ الزُّجَاجَهُ کأَنَّهَا کوْکبٌ درِّی یوقَد مِن شَجَرَهٍ مُبَارَکهٍزَیتُونَهٍ لاَّ شَرْقِیهٍ وَلاَ غَرْبِیهٍ یکاد زَیتُهَا یضِی ءُ وَلَوْ لَمْ تَمْسَسْهُ نَارٌ نُّورٌ عَلَی نُورٍ یهْدی اللَّهُ لِنُورِهِ مَن یشَاءُ وَیضْرِبُ اللَّهُ الْأَمْثَالَ لِلنَّاسِ وَاللَّهُ بِکلِّ شَی ءٍ عَلِیمٌ».(نور: 35)
همچنین آیاتی از قرآن کریم، در بُعد عملی _ سلوکی و ناظر به معنویت های عمیق وجودی است و در درون خود به صورت تلویحی و تصریحی، بایدها و نبایدهای سلوکی را تبیین و گوشزد میکند. برخی از آنها عبارتند از:
الف) «وَالَّذینَ جَاهَدوا فِینَا لَنَهْدینَّهُمْ سُبُلَنَا وَإِنَّاللَّهَ لَمَعَ الْمُحْسِنِینَ». (عنکبوت:69)
ب) «وَاذکرِ اسْمَ رَبِّک وَتَبَتَّلْ إِلَیهِ تَبْتِیلاً، رَبُّ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ لاَ إِلهَ إِلَّا هُوَ فَاتَّخِذهُ وَکیلاً، وَاصْبِرْ عَلَی مَا یقُولُونَ وَاهْجُرْهُمْ هَجْراً جَمِیلاً».(مزمل:8 _ 10)
ج) «یاأَیهَا الَّذینَ آمَنُوا اتَّقُوااللَّهَ وَلْتَنظُرْ نَفْسٌ مَا قَدمَتْ لِغَد وَاتَّقُوااللَّهَ إِنَّاللَّهَ خَبِیرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ».(حشر: 18)
د) «یا أَیهَا الَّذینَ آمَنُوا عَلَیکمْ أَنْفُسَکمْ لاَ یضُرُّکم مَن ضَلَّ إِذا اهْتَدیتُمْ.» (مائده: 105)
ه ) «قَد أَفْلَحَ مَن زَکاهَا، وَقَد خَابَ مَن دسَّاهَا». (شمس: 9 و10)
و) «أَلاَ إِنَّ أَوْلِیاءَاللَّهِ لاَ خَوْفٌ عَلَیهِمْ وَلاَ هُمْ یحْزَنُونَ، الَّذینَ آمَنُوا وَکانُوا یتَّقُونَ، لَهُمُ الْبُشْرَی فِی الْحَیاهِ الدنْیا وَفِی الآخِرَهِ لاَ تَبْدیلَ لِکلِمَاتِاللَّهِ ذلِک هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِیمُ». (یونس: 62 _ 64)
ز) «وَمَن یتَّقِاللَّهَ یجْعَل لَهُ مَخْرَجاً، وَیرْزُقْهُ مِنْ حَیثُ لاَ یحْتَسِبُ وَمَن یتَوَکلْ عَلَیاللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ إِنَّاللَّهَ بَالِغُ أَمْرِهِ قَد جَعَلَاللَّهُ لِکلِّ شَی ءٍ قَدراً». (طلاق:2 و 3)
ح) «وَاسْتَعِینُوْا بِالصَّبْرِ وَالصَّلاَهِ وَإِنَّهَا لَکبِیرَهٌ إِلَّا عَلَی الْخَاشِعِینَ، الَّذینَ یظُنُّونَ أَنَّهُم مُلاَقُوا رَبِّهِمْ وَأَنَّهُمْ إِلَیهِ رَاجِعُونَ». (بقره: 45 _ 46)
ط) «فَمَن کانَ یرْجُوا لِقَاءَ رَبِّهِ فَلْیعْمَلْ عَمَلاً صَالِحاً وَلَا یشْرِک بِعِبَادهِ رَبِّهِ أَحَداً». (کهف: 110)
ی) «إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذینَ إِذا ذکرَاللَّهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ وَإِذا تُلِیتْ عَلَیهِمْ آیاتُهُ زَادتْهُمْ إِیمَاناً