آیین برنامه سازی سیر و سلوک در قرآن صفحه 32

از آنها را که سُویه سلوکی و عرفانی دارند، مطرح و اندکی تبیین می­کنیم.

1. صعود و رفعت

1. صعود و رفعت

«إِلَیهِ یصْعَد الْکلِمُ الطَّیبُ وَالْعَمَلُ الصَّالِحُ یرْفَعُهُ»،(1) «وَرَفَعْنَاهُ مَکاناً عَلِیاً»،(2) و «یرْفَعِ­اللَّهُ الَّذینَ آمَنُوا مِنکمْ وَ الَّذینَ أُوتُوا الْعِلْمَ درَجَاتٍ».(3)

انسان در مسیر شدن و صیرورت خود که دو بُعد تکوینی و تشریعی دارد، بر اثر حرکتِ جوهری اشتدادی، از کَتْم عدم به عرصه وجود آمد و بر اثر مُردن­های پی درپی، حیات کاملِ طبیعی یافت یا حیوان بالفعل و انسان بالقوه شد و مسیرِ از خاک تا دمیده شدن روح الهی را پیمود و به اراده و مشیت الهی پا به عرصه هستی نهاد و عدم­های گوناگون را که عدم نسبی بودند، طی کرد تا لباس «وجود» یافت و از مرحله­ای به مرحله­ای تصعید پیدا کرد و رفعت مقامی و مکانتی یافت که در آیات فراوان قرآنی به آنها اشاره شده است.(4) مولوی در مثنوی، به نیکویی آن ­را به تصویر کشیده است:

از جمادی مُردَم و نامی شدم مردم از حیوانی و آدم شدم

وز نما مُردَم ز حیوان سر زدم پس چه ترسم کی ز مردن کم شدم

در صیرورت تشریعی نیز، در چالش میان صعود و هبوط قرار دارد تا بر اثر ایمان به خدا و عمل صالح، تصعید تکاملی یابد و در سیر و سلوکی حقیقی، از قوه به فعل درآید و «انسان بالفعل» شود و «حیات معقول» را به حیات الهی و ربّانی تبدیل سازد، تا انسان الهی و خدایی یا خداخُو گردد و «عدم­های» مختلف را در سیر صعودی تجربه کند. به بیان دیگر، سیر و سلوک باطنی و معنوی که هر لحظه­اش تجربه مرگ است، و حیاتی پس از مرگ

1- نک: فاطر: 10.
2- نک: مریم: 57.
3- نک: مجادله: 11.
4- نک: مؤمنون: 12 - 14؛ حجر: 26 - 29؛ حج: 5 - 7؛ ص: 71 - 83.