- اشاره 3
- بخش اول: قرآن و عرفان 3
- اشاره 4
- فصل اول: چیستی و مؤلفه های عرفان اسلامی 4
- اقسام عرفان 8
- فصل دوم: قرآن، منبع حقیقی عرفان 19
- فصل سوم: شواهد قرآنی در سیر و سلوک عرفانی 29
- اشاره 29
- 1. صعود و رفعت 32
- 2. جهاد و هجرت 35
- 3. تتبّل و فِرار 37
- 4. لقاءالله، لقای رب 42
- 5. ملکوت، یقین، نظر، رؤیت، شهود 46
- بخش دوم: مبادی و مبانی سیر و سلوک در قرآن 50
- اشاره 50
- پیش درآمد 51
- اشاره 54
- فصل اول: ضرورت خودشناسی 54
- اشاره 56
- 1. عرفان به نفس، عرفان به خدا 56
- الف) گام های هفت گانه 61
- ب) دو گزاره نهایی 62
- 2. طریق عملی نفس 63
- 3. سلوک اخلاقی، مقدمه سلوک عرفانی (تهذیب نفس و ادراک رفیعالدرجات) 67
- اشاره 71
- الف) معرفت توحیدی به خدا 71
- 4. ثمره های سلوکی معرفتِ نفس 71
- ب) خوف و خشیت الهی 71
- ج) کنارهگیری از دنیا و دنیاگریزی 71
- د) خویشتنیابی و خودنگه داری نفس بر اثر معرفتِ به خدا 72
- ه_) بصیرت نفس و روشنبینی درونی 72
- و) روزیهای مادی و معنوی 72
- ز) حیات طیبه 73
- ک) گشایش راه معرفت به خدا از خدا 74
- ح) شهود ملکوت 74
- ط) رؤیت خدا با چشم دل 74
- ی) ادراک حقیقی ایمان و یقین 74
- ل) معرفت به پیامبراعظم صلی الله علیه و آله و پیشوایان هدایت و نور 75
- فصل دوم: عقلانیت و اعتدال در سیر و سلوکِ قرآنی 76
- فصل سوم: شریعتگرایی در سیر و سلوکِ قرآنی 79
- فصل چهارم: ایمانگروی و عمل صالحگرایی 82
- اشاره 82
- نمونههایی از احادیث درباره ایمان و عمل صالح 84
- فصل پنجم: انسان و شدن 88
- فصل ششم: عبودیتگرایی 91
- فصل هفتم: ولایتمحوری 97
- فصل هشتم: سلوکِ زندگیساز 100
- اشاره 107
- فصل نهم: برخورداری از شرایط سیر و سلوک 107
- 1. داشتن انگیزه و اراده جدّی 107
- 2. بصیرت حقیقی و معرفت یقینی 108
- 3. شکر و شکیبایی 109
- 4. تمرین و تداوم 110
- 5. توجّه و تسلّط بر نفس داشتن 111
- 6. داشتن مربّی و پیر راه 112
- 7. دوستان سلوکی 114
- 9. تفکر و تذکر 115
- 8. طهارت درون و برون 115
- فصل دهم: برداشتن گام عملی سیر و سلوک 117
- اشاره 122
- بخش سوم: ماهیت سیر و سلوک قرآنی 122
- فصل اول: چیستی سیر و سلوکِ قرآنی 123
- فصل دوم: درجات و مراتب سیر و سلوک در قرآن کریم 137
- فصل سوم: انسان در مسیر شدن(تکامل انسان) 142
- 1. خلق مدام و تجدد امثال 145
- فصل چهارم: شواهِدِ قرآنی 145
- اشاره 145
- 2. انسان کادح 147
- 3. فقر وجودی 149
- 4. پرسش از دانایان 150
- 5. زینت دل ها 152
- فصل پنجم: عرفان در منطق قرآن 155
- اشاره 155
- 1. ویژگی های عرفان قرآنی 161
- 2. ارزش یاد خدا 164
- 3. صفات یادکنندگان خدا (اهل ذکر) 165
- فصل ششم: تجارت نجاتبخش و جاودانه 170
- بخش چهارم: راه های معرفت الله و مراتب سیر و سلوک در قرآن 179
- اشاره 179
- فصل اول: راه های معرفت الله 180
- فصل دوم: ویژگیهای سالکان الهی در قرآن 191
- فصل سوم: عرفان به نفس، قرارگاه مرکزی سیر و سلوک الی الله 202
- اشاره 214
- فصل چهارم: تزکیه نفس، زیربنای عرفان عملی 214
- چند نکته درباره تزکیه نفس و رهاورد سلوکی آن 217
- فصل پنجم: اوصاف و اصول حاکم بر زندگی عرفانی از دیدگاه امام علی علیه السلام 224
- بخش پنجم: مراحل، مقامات و احوال عارفان در قرآن کریم 232
- اشاره 232
- اشاره 246
- 1. ماهیت توبه 246
- فصل اول: توبه 246
- 2. توبه خدا و بنده 255
- 3. نشانههای توبه حقیقی 256
- 4. توبه نصوح 258
- 5. شرایط، حقیقت، سرّ حقیقت، لطایف و اقسام توبه 259
- 6. نمونه هایی از توبه کنندگان در قرآن 262
- 7. توبه در احادیث 263
- فصل دوم: وَرَع 265
- اشاره 265
- 1. چیستی ورع 265
- 2. تفسیر ورع از دیدگاه معصومان علیه السلام و عارفان 267
- اشاره 273
- فصل سوم: زهد 273
- 1. ماهیت زهد 273
- 2. تفسیر زهد از دیدگاه معصومان 275
- 4. تفسیر زهد از دیدگاه استاد مطهری 277
- 3. تفسیر زهد از نظر امام خمینی رحمه الله 277
- 5. فلسفه و آثار زهد 282
- اشاره 286
- 1. مفهوم فقر 286
- فصل چهارم: فقر 286
- 2. ابعاد فقر از دیدگاه خواجه عبدالله انصاری 291
- اشاره 295
- فصل پنجم: صبر 295
- 1. چیستی صبر 295
- 2. اقسام و مراتب صبر 296
- اشاره 300
- 3. صبر در احادیث 300
- الف) فضیلت صبر 301
- ج) صبر و پیروزی به واسطه آن در کمالات روحی، معنوی 301
- ب) نقش صبر در سیر و سلوک الیالله و تحصیل مقامات معنوی و الهی 301
- د) نشانههای صابران 302
- فصل ششم: توکل 306
- اشاره 306
- 1. ماهیت توکل 306
- الف) دیدگاه حضرت امام رحمه الله : 308
- اشاره 308
- 2. مراتب و درجات توکل 308
- ب) دیدگاه خواجه عبدالله انصاری رحمه الله : 309
- 3. معانی مراتب و درجات توکل در احادیث: 310
- 4. چند نکته درباره توکل 311
- 5. فرق توکل و تفویض: 312
- اشاره 314
- فصل هفتم: رضا 314
- 1. مفهوم رضا 314
- 2. مقام، مراتب و ثمرات رضا در احادیث 318
- اشاره 321
- بخش ششم: اصناف انسان ها در قرآن 321
- پیش درآمد 322
- اشاره 322
- فصل اول: نکاتی درباره اصناف انسان ها 331
- اشاره 331
- نکته اول 331
- نکته دوم 333
- نکته سوم 335
- نکته چهارم 336
- نکته پنجم 338
- فصل دوم: مراتب وجودی اصناف سهگانه 344
- اشاره 354
- فصل سوم: مراتب سلوک معرفتی و معنویتی سالکان و عارفان الهی 354
- 1. معرفهالله 354
- 2. توحید 354
- اشاره 354
- ب) ایمان 355
- الف) عبادت 355
- ج) تقوا 356
- ه_) خوف و خشیّت 357
- د) زهد 357
- و) ذکر 358
- ز) حبّالله و حبّ رسول خدا صلی الله علیه و آله و عترت پاکش 358
- ط) ادب 359
- ح) یاد مرگ و استعداد برای آن 359
- فصل چهارم: راههای رسیدن به مقام ابرار و مقربان 361
- اشاره 361
- تکامل انسان در قرآن (شدن انسان در قرآن با توجه به چهار دسته آیات مربوط) 366
- 1. چیستی قرب 380
- اشاره 380
- فصل پنجم: باز بودن راه قرب 380
- 2. عوامل قرب الیالله 387
- اشاره 389
- فصل ششم: عناصر علمی و عملی رسیدن انسان به توحید و لقای رب 389
- 2. گذر از «اعتباریات» 389
- 1. معرفت به خدا 389
- 3. عمل صالح و خالص 390
- 4. هجرت از خود خاکی و رهایی از انیّت و انانیّت 394
- 5. انسانهای فوق حساب 395
- اشاره 400
- بخش هفتم: کتاب شناسی توصیفی عرفان 400
- 1. مصباح الهدایه الی الخلافه و الولایه 402
- 2. شرح چهل حدیث 405
- 3. آشنایی با علوم اسلامی(بخش عرفان) 408
- 4. در جستوجوی عرفان اسلامی 414
- 5. عرفان اسلامی 422
- 6. حیات عارفانه امام علی علیه السلام 427
- 7. سلوک عرفانی در سیره اهل بیت علیهم السلام 436
- 8. طریق عرفان 440
- 10. مقالات 441
- 9. رساله لب اللباب در سیر و سلوک اولی الالباب 441
- 11. انسان و قرآن 442
- 12. ترجمه مصباح الشریعه و مفتاح الحقیقه 443
- 13. روح مجرد 444
- 14. بحر خروشان 446
- 15. الهیه 447
- 16. در محضر لاهوتیان 447
- 17. آیینه دار طلعت یار 448
- 19. جریان شناسی انتقادی عرفانهای نوظهور 450
- 18. آفتاب و سایه ها (نگرشی بر جریانهای نوظهور معنویت گرا) 450
- 20. قبیله حیله 451
- کتابنامه 454
خدای سبحان در همه حالات و آنات جهاد و هجرت، یاری دهنده سالک کوی خویش است و آنها را تنها نمیگذارد. البته معیت رحمت و عنایت که اخص از معیت وجودی در جمله «هُوَ مَعَکمْ أَینَ مَا کنتُمْ»(1) است، شامل حال آنان میگردد.(2) اگر در روایات آمده که آیه «وَالَّذینَ جَاهَدوا فِینَا ...» در خصوص محمد صلی الله علیه و آله و شیعیان ایشان است،(3) این نکته ظریف را میرساند که سیر و سلوک صائب و صادق و جهاد و هجرت صالح، سیر و سلوک محمد صلی الله علیه و آله و سلوک در صراط مستقیم الهی است. پس جهاد در همه جنبههای بیرونی و درونی، علمی _ فرهنگی و علمی _ سلوکی، همراه با خلوص است که در عرفان قرآنی متجلی است و هجرت نیز معنای وسیع ظاهری و باطنی دارد و اعم از هجرتهای آفاقی و اَنْفُسی است.(4)
ازاین رو، ثمرات معنوی و سلوکی واژههای جهاد، هجرت، موت، احسان، سبیلالله، معیت و «الیالله و رسوله» کاملاً هویدا و راهگشاست تا سالک کوی حق بیابد که تنها در صراط مستقیم الهی و سبیل قویم توحیدی و در پرتو هدایتهای الهی و آموزهها و گزارههای نبوی و سایه و رحمت حضرت دوست میتوان راهِ به سوی او را پیمود و از خود تا خدا سالک شد و از درگاه به بارگاه قدس ربوبی رسید و دیگر هیچ.
3. تتبّل و فِرار
3. تتبّل و فِرار
«وَتَبَتَّلْ إِلَیهِ تَبْتِیلاً»(5) و «فَفِرُّوْا إِلَیاللَّهِ».(6)
1- نک: حدید: 4.
2- نک: تفسیرالمیزان، ج 16، صص 227 و 228.
3- تفسیر قمی، ج 2، ص 151.
4- نک: تفسیرنمونه، ج 16، صص 367 - 371.
5- نک: مزمل: 10.
6- نک: ذاریات: 50.