آیین برنامه سازی سیر و سلوک در قرآن صفحه 38

«تَبَتَّلْ» از ماده «تَبْل» (بر وزن حَتم) در اصل به معنای «انقطاع» است. ازاین­رو، به مریم، «بتول» گفته شده است؛ چرا که هیچ همسری برای خود انتخاب نکرد. اگر هم به بانوی اسلام، حضرت فاطمه­­زهرا علیها السلام نیز «بتول» گفته می­شود، به این دلیل است که او، از زنان عصر خود، از نظر اعمال و رفتار و معرفت، جدا شده و برتر و به حالت انقطاع الی­الله رسیده بود.

به هر حال، «تَبَتَّلْ» آن است که «انسان با تمام قلبش متوجه به خدا گردد و از ماسوی­الله منقطع شود و اعمالش را فقط به­ خاطر او به جا آورد و غرق در اخلاص گردد».(1)

مراد از «تَبَتَّلْ» در برخی از تفاسیر، «تضرع و زاری با زبان» گفته شده است؛(2) اگرچه برخی نیز به همان معنای انقطاع یعنی بریدن از خلق و متوجه خدا شدن تفسیر کرده­اند.(3) تضرع و زاری با انقطاع و دوری از خلق و رهایی از غیرخدا منافات ندارد؛ چه اینکه یکی از مظاهر اخلاص و انقطاع الی­الله، تضرع، آن هم در «نماز» است که در معنای تَبَتَّلْ نهفته و از معصومان علیه السلام نیز روایت شده است.(4) در هر حال، سالک الی­الله و مرد خدا برای سلوک، هم به انقطاع و بریدگی از ماسوای الهی و هم به دعا و راز و نیاز همراه با تضرع و زاری نیاز دارد؛ زیرا تا انسان، حالت تفرّد و تجرّد نیابد و از اعتباریات عبور نکند، به عالم حقیقت راه نمی­یابد. «وَتَبَتَّلْ إِلَیهِ تَبْتِیلاً»، یعنی از غیرخدا گذشتن و رَسْتن و به خدا گرایش یافتن و رسیدن، که گام مهمی در سیر و سلوک الی­الله است.

1- تفسیرنمونه، ج 25، صص 178 و 179.
2- تفسیرالمیزان، ج 20، ص 100.
3- تفسیر مجمع البیان، ج 10، ص 379.
4- نک: تفسیرالمیزان، ج 20، ص 102؛ تفسیرنمونه، ج 25، ص 179.