آیین برنامه سازی سیر و سلوک در قرآن صفحه 40

پناهنده می­شود. با توجه به دنباله آیه «إِنِّی لَکم مِنْهُ نَذیرٌ مُبِینٌ»،(1) می­توان دریافت که لازمه به سوی خدا، پرهیز از غیر اوست؛ یعنی در گریز دو جنبه مطرح است:

نخست، فرار از غیرخدا؛ دوم، توجه به یک حقیقت که همان خداست.(2) جناب خواجه عبدالله در منازل السائرین، «فرار» را هشتمین منزل راه سیر و سلوک دانسته و برای آن سه درجه قائل شده­ است:

یک _ فرار مبتدیان که مراتب سه­گانه دارد:

اول _ گریز از نادانی به دانش­اندوزی با ایمان و تلاش؛

دوم _ گریز از کاهلی و تنبلی به­ سوی تحرک و نشاط به کمک پرهیز و عزم استوار؛

سوم _ گریز از دل تنگی و گرفتاری به ­سوی فراخی و گشادگی با امید و اطمینان به خدا.

دو _ فرار میانه­حالان که شامل سه مرتبه است:

اول _ گریز از خبر به رؤیت و از شنیدن به دیدن؛

دوم _ گریز از ظاهر عمل به باطن و بنیاد آن؛

سوم _ گریز از لذات نفسانی به خطوط ربّانی.

سه _ فرار منتهیان که آن هم شامل سه مرتبه است:

اول _ گریز از غیرخدا به ­سوی خدا؛

دوم _ گریز از شهودگریز به ­سوی خدا؛

سوم _ گریز از گریز، به­ سوی خدا.(3)

1- نک: الذاریات: 50.
2- علی شیخ اللاسلامی، راه و رسم منزل­ها، ج 1، ص 119.
3- نک: علی شیخ اللاسلامی، راه و رسم منزل­ها، ج 1، ص 128.