آیین برنامه سازی سیر و سلوک در قرآن صفحه 46

5. ملکوت، یقین، نظر، رؤیت، شهود

5. ملکوت، یقین، نظر، رؤیت، شهود

«وَکذلِک نُرِی إِبْرَاهِیمَ مَلَکوتَ السَّماوَاتِ وَالْأَرْضِ وَلِیکونَ مِنَ الْمُوقِنِینَ»(1)، «أَوَلَمْ ینظُرُوا فِی مَلَکوتِ السَّماوَاتِ وَالْأَرْضِ».(2)

دعوت به «نظر ملکوت»، دعوتی عمومی است که بر «نظر عقلی»، نه «نظر حسّی»(3) دلالت می­کند که «انسان کامل» از «رؤیت ملکوت» برخوردار است و دارای «علم شهودی» است که برای ابراهیم خلیل­الرحمن علیه السلام حاصل شد. یکی از آثار وجودی شهود ملکوتش، «یقین» بوده است و چنین یقینی، «یقین پایدار» است، نه زودگذر.

پس انسان کامل، صاحب رؤیت و شهود پایدار و «انسان متکامل»، دارنده نظر عقلی و باطنی به عالَم وجود و ملکوت هستی است. بر اساس برخی روایات، اگر انسان از عقل و قلب و خِرَد و خانه دل مراقبت کند و بیگانگان را به حَرَم و حریم وجودی خویش راه ندهد، توان مندی لازم را برای درک ملکوت هستی که «ربط و پیوند حقیقی هستی با خدا یا هستی­آفرین است»، ادراک خواهد کرد و زمینه­سازی برای رؤیت بهشت و جهنم به صورت شهودی برای او خواهد شد، تا از «عِلْمَ الْیقِینِ» به «عَینَ الْیقِینِ»(4) و سپس مرتبه «حَقُّ الْیقِینِ»(5) برسد.

حال اگر «انسان مأموم»، در صراط مستقیم «انسان اِمام» که انسان کاملِ معصوم است، گام نهد و شرایط سیر و سلوک در صراط الهی را رعایت کند، به شهود ملکوت عالم راه می­یابد و شهود ملکوت نیز درجه­ای از شهود رب خواهد بود. جابر بن یزید می­گوید: از امام باقر علیه السلام درباره آیه «وَکذلِک نُرِی إِبْرَاهِیمَ

1- نک: انعام: 75.
2- اعراف: 185.
3- نک: عبدالله جوادی آملی، حیات عارفانه امام علی 7، ص 42.
4- نک: تکاثر: 5 - 7.
5- نک: واقعه: 95.