آیین برنامه سازی سیر و سلوک در قرآن صفحه 71

الْعِبادِ الطّاهِره مَواضِعَ نَظَرِاللهِ سُبحانَهَ، فَمَنْ طَهُرَ قَلْبَه نَظَر اِلَیْه».(1)

4. ثمره های سلوکی معرفتِ نفس

اشاره

4. ثمره های سلوکی معرفتِ نفس

چون مبدأ و مقصد سیر و سلوک، همانا «خدا» و مدار حرکت نیز بر «محور نفسِ انسان» تعیین می­گردد و جان انسان، «جام جهان­نما» قرار می­گیرد، «صراطِ سلوک از خدا به خدا»، روح و گوهر سلوک است. به همین دلیل، از ثمرات بسیار مهم معرفتِ نفس، «خداشناسی» است. چنان­که معرفت نفس، انفع المعارف است، معرفهالله نیز اعلی المعارف است و خودشناسی شهودی، خداشناسی شهودی را در پی دارد. هرگاه چنین معرفتی از خدا شامل حال انسان شود، انسان به عرفان حقیقی دست می­یازد و همه چیز خویش را در «صراط خدا» قرار می­دهد. در این صورت، نتایج و رهاوردهای بسیار گران سنگی فراروی سالک صائر قرار می­گیرد که به برخی از آنها اشاره می کنیم:

الف) معرفت توحیدی به خدا

الف) معرفت توحیدی به خدا

«توحید» غایت سیر و سلوک و عامل حیات نفس و سرچشمه همه فضایل، مکارم و معالی اخلاقی _ عرفانی است که «مَنْ عرف­الله توَّحَد.»(2)

ب) خوف و خشیت الهی

ب) خوف و خشیت الهی

بر اثر معرفت به نفس و معرفتِ به رب، خوف و خشیت الهی پدید می آید و از رهاوردهای بسیار مهم و ماندگار است که از ویژگی­های «عالمان ربانی» است: «إِنَّمَا یخْشَی اللَّهَ مِنْ عِبَادهِ الْعُلَمَاءُ.»(3) امام صادق علیه السلام نیز فرمود: «مَنْ عَرَفَ­اللهَ وَ مَنْ خافَ­اللهَ وَ مَنْ خافَ­اللهَ سَخَت نَفْسَهُ عَنِ الدّنیا»(4).

ج) کناره­گیری از دنیا و دنیاگریزی

ج) کناره­گیری از دنیا و دنیاگریزی

1- میزان­الحکمه، ج 13، ص 6392.
2- میزان­الحکمه، ج 8، ص 3588، ح 12253.
3- نک: فاطر: 28.
4- میزان الحکمه، ج 8، ص 3586، ح 12246.