- بخش اول: قرآن و عرفان 3
- اشاره 3
- اشاره 4
- فصل اول: چیستی و مؤلفه های عرفان اسلامی 4
- اقسام عرفان 8
- فصل دوم: قرآن، منبع حقیقی عرفان 19
- فصل سوم: شواهد قرآنی در سیر و سلوک عرفانی 29
- اشاره 29
- 1. صعود و رفعت 32
- 2. جهاد و هجرت 35
- 3. تتبّل و فِرار 37
- 4. لقاءالله، لقای رب 42
- 5. ملکوت، یقین، نظر، رؤیت، شهود 46
- بخش دوم: مبادی و مبانی سیر و سلوک در قرآن 50
- اشاره 50
- پیش درآمد 51
- اشاره 54
- فصل اول: ضرورت خودشناسی 54
- اشاره 56
- 1. عرفان به نفس، عرفان به خدا 56
- الف) گام های هفت گانه 61
- ب) دو گزاره نهایی 62
- 2. طریق عملی نفس 63
- 3. سلوک اخلاقی، مقدمه سلوک عرفانی (تهذیب نفس و ادراک رفیعالدرجات) 67
- اشاره 71
- الف) معرفت توحیدی به خدا 71
- 4. ثمره های سلوکی معرفتِ نفس 71
- ج) کنارهگیری از دنیا و دنیاگریزی 71
- ب) خوف و خشیت الهی 71
- د) خویشتنیابی و خودنگه داری نفس بر اثر معرفتِ به خدا 72
- ه_) بصیرت نفس و روشنبینی درونی 72
- و) روزیهای مادی و معنوی 72
- ز) حیات طیبه 73
- ک) گشایش راه معرفت به خدا از خدا 74
- ح) شهود ملکوت 74
- ط) رؤیت خدا با چشم دل 74
- ی) ادراک حقیقی ایمان و یقین 74
- ل) معرفت به پیامبراعظم صلی الله علیه و آله و پیشوایان هدایت و نور 75
- فصل دوم: عقلانیت و اعتدال در سیر و سلوکِ قرآنی 76
- فصل سوم: شریعتگرایی در سیر و سلوکِ قرآنی 79
- فصل چهارم: ایمانگروی و عمل صالحگرایی 82
- اشاره 82
- نمونههایی از احادیث درباره ایمان و عمل صالح 84
- فصل پنجم: انسان و شدن 88
- فصل ششم: عبودیتگرایی 91
- فصل هفتم: ولایتمحوری 97
- فصل هشتم: سلوکِ زندگیساز 100
- اشاره 107
- 1. داشتن انگیزه و اراده جدّی 107
- فصل نهم: برخورداری از شرایط سیر و سلوک 107
- 2. بصیرت حقیقی و معرفت یقینی 108
- 3. شکر و شکیبایی 109
- 4. تمرین و تداوم 110
- 5. توجّه و تسلّط بر نفس داشتن 111
- 6. داشتن مربّی و پیر راه 112
- 7. دوستان سلوکی 114
- 9. تفکر و تذکر 115
- 8. طهارت درون و برون 115
- فصل دهم: برداشتن گام عملی سیر و سلوک 117
- اشاره 122
- بخش سوم: ماهیت سیر و سلوک قرآنی 122
- فصل اول: چیستی سیر و سلوکِ قرآنی 123
- فصل دوم: درجات و مراتب سیر و سلوک در قرآن کریم 137
- فصل سوم: انسان در مسیر شدن(تکامل انسان) 142
- 1. خلق مدام و تجدد امثال 145
- فصل چهارم: شواهِدِ قرآنی 145
- اشاره 145
- 2. انسان کادح 147
- 3. فقر وجودی 149
- 4. پرسش از دانایان 150
- 5. زینت دل ها 152
- فصل پنجم: عرفان در منطق قرآن 155
- اشاره 155
- 1. ویژگی های عرفان قرآنی 161
- 2. ارزش یاد خدا 164
- 3. صفات یادکنندگان خدا (اهل ذکر) 165
- فصل ششم: تجارت نجاتبخش و جاودانه 170
- بخش چهارم: راه های معرفت الله و مراتب سیر و سلوک در قرآن 179
- اشاره 179
- فصل اول: راه های معرفت الله 180
- فصل دوم: ویژگیهای سالکان الهی در قرآن 191
- فصل سوم: عرفان به نفس، قرارگاه مرکزی سیر و سلوک الی الله 202
- اشاره 214
- فصل چهارم: تزکیه نفس، زیربنای عرفان عملی 214
- چند نکته درباره تزکیه نفس و رهاورد سلوکی آن 217
- فصل پنجم: اوصاف و اصول حاکم بر زندگی عرفانی از دیدگاه امام علی علیه السلام 224
- اشاره 232
- بخش پنجم: مراحل، مقامات و احوال عارفان در قرآن کریم 232
- فصل اول: توبه 246
- 1. ماهیت توبه 246
- اشاره 246
- 2. توبه خدا و بنده 255
- 3. نشانههای توبه حقیقی 256
- 4. توبه نصوح 258
- 5. شرایط، حقیقت، سرّ حقیقت، لطایف و اقسام توبه 259
- 6. نمونه هایی از توبه کنندگان در قرآن 262
- 7. توبه در احادیث 263
- فصل دوم: وَرَع 265
- اشاره 265
- 1. چیستی ورع 265
- 2. تفسیر ورع از دیدگاه معصومان علیه السلام و عارفان 267
- اشاره 273
- فصل سوم: زهد 273
- 1. ماهیت زهد 273
- 2. تفسیر زهد از دیدگاه معصومان 275
- 4. تفسیر زهد از دیدگاه استاد مطهری 277
- 3. تفسیر زهد از نظر امام خمینی رحمه الله 277
- 5. فلسفه و آثار زهد 282
- اشاره 286
- 1. مفهوم فقر 286
- فصل چهارم: فقر 286
- 2. ابعاد فقر از دیدگاه خواجه عبدالله انصاری 291
- اشاره 295
- فصل پنجم: صبر 295
- 1. چیستی صبر 295
- 2. اقسام و مراتب صبر 296
- اشاره 300
- 3. صبر در احادیث 300
- الف) فضیلت صبر 301
- ج) صبر و پیروزی به واسطه آن در کمالات روحی، معنوی 301
- ب) نقش صبر در سیر و سلوک الیالله و تحصیل مقامات معنوی و الهی 301
- د) نشانههای صابران 302
- فصل ششم: توکل 306
- اشاره 306
- 1. ماهیت توکل 306
- الف) دیدگاه حضرت امام رحمه الله : 308
- اشاره 308
- 2. مراتب و درجات توکل 308
- ب) دیدگاه خواجه عبدالله انصاری رحمه الله : 309
- 3. معانی مراتب و درجات توکل در احادیث: 310
- 4. چند نکته درباره توکل 311
- 5. فرق توکل و تفویض: 312
- فصل هفتم: رضا 314
- اشاره 314
- 1. مفهوم رضا 314
- 2. مقام، مراتب و ثمرات رضا در احادیث 318
- اشاره 321
- بخش ششم: اصناف انسان ها در قرآن 321
- اشاره 322
- پیش درآمد 322
- اشاره 331
- نکته اول 331
- فصل اول: نکاتی درباره اصناف انسان ها 331
- نکته دوم 333
- نکته سوم 335
- نکته چهارم 336
- نکته پنجم 338
- فصل دوم: مراتب وجودی اصناف سهگانه 344
- 1. معرفهالله 354
- 2. توحید 354
- اشاره 354
- فصل سوم: مراتب سلوک معرفتی و معنویتی سالکان و عارفان الهی 354
- اشاره 354
- الف) عبادت 355
- ب) ایمان 355
- ج) تقوا 356
- ه_) خوف و خشیّت 357
- د) زهد 357
- و) ذکر 358
- ز) حبّالله و حبّ رسول خدا صلی الله علیه و آله و عترت پاکش 358
- ط) ادب 359
- ح) یاد مرگ و استعداد برای آن 359
- فصل چهارم: راههای رسیدن به مقام ابرار و مقربان 361
- اشاره 361
- تکامل انسان در قرآن (شدن انسان در قرآن با توجه به چهار دسته آیات مربوط) 366
- 1. چیستی قرب 380
- اشاره 380
- فصل پنجم: باز بودن راه قرب 380
- 2. عوامل قرب الیالله 387
- اشاره 389
- فصل ششم: عناصر علمی و عملی رسیدن انسان به توحید و لقای رب 389
- 2. گذر از «اعتباریات» 389
- 1. معرفت به خدا 389
- 3. عمل صالح و خالص 390
- 4. هجرت از خود خاکی و رهایی از انیّت و انانیّت 394
- 5. انسانهای فوق حساب 395
- اشاره 400
- بخش هفتم: کتاب شناسی توصیفی عرفان 400
- 1. مصباح الهدایه الی الخلافه و الولایه 402
- 2. شرح چهل حدیث 405
- 3. آشنایی با علوم اسلامی(بخش عرفان) 408
- 4. در جستوجوی عرفان اسلامی 414
- 5. عرفان اسلامی 422
- 6. حیات عارفانه امام علی علیه السلام 427
- 7. سلوک عرفانی در سیره اهل بیت علیهم السلام 436
- 8. طریق عرفان 440
- 10. مقالات 441
- 9. رساله لب اللباب در سیر و سلوک اولی الالباب 441
- 11. انسان و قرآن 442
- 12. ترجمه مصباح الشریعه و مفتاح الحقیقه 443
- 13. روح مجرد 444
- 14. بحر خروشان 446
- 15. الهیه 447
- 16. در محضر لاهوتیان 447
- 17. آیینه دار طلعت یار 448
- 19. جریان شناسی انتقادی عرفانهای نوظهور 450
- 18. آفتاب و سایه ها (نگرشی بر جریانهای نوظهور معنویت گرا) 450
- 20. قبیله حیله 451
- کتابنامه 454
ب) کوتاهترین راه؛
ج) عمیق و امن است و در قرآن کریم نیز آیاتی دال بر چنین راهی وجود دارد: «شَهِد اللَّهُ أَنَّهُ لاَ إِلهَ إِلَّا هُوَ...»(1)، «أَوَلَمْ یکفِ بِرَبِّک أَنَّهُ عَلَی کلِّ شَی ءٍ شَهِید»(2)، «اللَّهُ نُورُ السَّماوَاتِ وَالْأَرْضِ»(3) و... .
ل) معرفت به پیامبراعظم صلی الله علیه و آله و پیشوایان هدایت و نور
ل) معرفت به پیامبراعظم صلی الله علیه و آله و پیشوایان هدایت و نور
بر اثر معرفتِ به نفس، آن هم معرفت شهودی که راهیابی به حقایق فطری است، به دست میآید؛ چرا که انسان، به «کمال مطلق» و «انسان کامل» گرایش فطری دارد تا او را به کمال مطلق، قرب وجودی دهد. انسان بیدار و بینا، تنها در پرتو ارشادها و اشارات انسانهای کامل و هادی، صلاحیت و ظرفیت سلوک الیالله، آن هم سلوک در صراط مستقیم الهی را دارد تا از هر آفت و آسیبی مصون بماند و هیچ کژی در ساحت علم و عمل او را تهدید نکند امام صادق علیه السلام در این زمینه فرمود:
اَللهُمَّ عَرّفْنی نَفْسَکَ فَاِنَّکَ اِنْ لَمْ تَعْرِفنی نَفْسَکَ لَمْ اَعْرِفْ نَبِیَّکَ، اللهُمَّ عَرِّفنی نَبیَّکَ فَاِنَّکَ اَنْ لَمْ تَعْرِفنی نَبیَّکَ لَمْ اَعْرِفُ حُجَّتَکَ اَللهُمَّ عَرّفنی حُجَّتَکَ فَاِنَّکَ اِنْ لَمْ تَعْرِفنی حُجَّتَک ضَلَلْتُ عَنْ دِینی.(4)
ناگفته نماند که ما فقط به برخی از ثمرات سلوکی رهاورد عرفان به نفس و عرفان به رب پرداختیم. رهاوردهای دیگر را نیز میتوان از راه آیات و احادیث یافت.
1- نک: آلعمران: 18.
2- نک: فصلّت: 53.
3- نک: نور: 35.
4- بحارالانوار، ج 52، ص 146.