آیین برنامه سازی سیر و سلوک در قرآن صفحه 81

قشر از لُب، و شریعت و طریقت تفکیک­ناپذیرند.(1)

ه_) «وَاعْبُد رَبَّک حَتَّی یأْتِیک الْیقِینُ»(2) که به تعبیر علامه جوادی آملی، حتی تحدید است، نه تفدیه؛ زیرا عبودیت، عامل حجاب­زدایی و کشف پرده­ها شد تا انسان به مقام یقین و شهود حق برسد(3) و «سقوط تکلیف» هرگز در هیچ مرحله­ای راه ندارد، بلکه در مراحل بالاتر و والاتر، بندگی و عمل به شریعت و انجام تکلیف با مراتب وُجودی آن بیشتر، و البته با عرفان و عشق و لذت های روحانی و شهودی همراه است. به تعبیر امام خمینی رحمه الله، نماز سالک تا در مقام سیر و سلوک است و قبل از وصول، بُراق عروج و رفرف وصول است و پس از وصول، نمازش نقشه تجلیات و صورت مشاهدات جمال محبوب است.(4) حتی میزان و معیار سنجش تجربه­های اتحادی، باطنی، دینی و عرفانی و مواجید و اذواق یا کشف و شهودها نیز شریعت است تا انسان در دام وسوسه­های نفسانی و تلبیات ابلیسی و القائات شیطان قرار نگیرد و صراط سلوک و شهود ناب و زُلال باقی بماند و تجربه­های عرفانی از گزند آفت­ها و آسیب­های درونی و بیرونی در اَمان باشد. ازاین­رو، طرح سقوط تکلیف، از جهل و غفلت یا بیماری روحی و روانی است و البته ریشه­های روان­شناختی، معرفت­شناختی و جامعه­شناختی دارد.(5) انسان تا زنده است و سیر و سلوک دارد، عبادت خدا برای او تکلیف است و هرگز از او ساقط نمی­شود.(6)

1- نک: دین­شناسی، صص 248 و 69 و 70.
2- نک: حجر: 99.
3- تفسیر موضوعی قرآن مجید، ج 11، صص 137 و 138، و ج 15، صص 227 و 228.
4- سرّالصلوه، صص 10 و 11.
5- نک: صحیفه عرفان، دفتر سوم، شهود و شریعت، صص 26 - 39.
6- نک: شیعه، صص 242 - 264.