آیین برنامه سازی سیر و سلوک در قرآن صفحه 85

الْکَثیر عَلی غَیْرِ یَقینِ»(1) تا بر دو اصلِ استمرار و مداومت در عمل و عمل مبتنی بر یقین دلالت کند. اگر از نظر معرفتی، عمل از یقین سرچشمه بگیرد و از حیث کارکردی استمرار و ثبات داشته باشد، در سیر و سلوک که بر تدریج و تداوم مبتنی است، نقش­آفرینی بنیادین و سرنوشت­ساز خواهد داشت.

د) رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «اَفْضَلَ الْاَعْمالِ اَحْمَزها»(2) یا امام علی علیه السلام فرمود: «اَفْضَل الاَعْمال مااِکرَهت عَلَیه نَفْسُکَ»(3) که بر ریاضت و مجاهدت­های درونی در انجام کاری شایسته دلالت می­کند. هر چه کار سخت­تر و استوارتر و نفس در انجام دادن آن دچار فشار و ریاضت بیشتری شود، برای تربیت نفس و تهذیب، اثر بیشتر و بهتری دارد.

ه_) امام علی علیه السلام فرمود: «اَفْضَل الْعَمَل مااُرید بِهِ وجه الله»(4) یا فرمود: «اَفْضَل الاَعْمال لُزومِ الحقّ»؛(5) زیرا عمل صالح، عملی است که برای تحصیل رضایت الهی و ابتغای وجه الله انجام شود و در آن اعمال، پایبندی و التزام به حق وجود دارد.

و) رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: «ثلاثٌ مَنْ لم یکنَّ فیه لم یقُمْ له عملٌ: ورعً یحجزه عَنْ مَعاصِی الله عَزّوَجَلّ، وَ عِلمٌ یرُدُّ بِهِ جَهْل الْسَّفیه و عَقْلُ یُداری بِهِ النّاس.»(6) در این حدیث، سه مؤلّفه مهم وجود دارد که در سیر و سلوک نیز دارای اثر وجودی است؛ چه در حدوث، چه در استمرار و چه در بقای سیر و سلوک:

1. وَرَع که سالک را از شریعت­گریزی و نافرمانی خدا بازدارد؛

2. دانشی که با آن به رفع نیازهای جاهلانه نابخردانه بپردازد؛

3. خرد و عقلانیتی که به آن با مردم به مدارا برخیزد؛ یعنی حدیث، کیفیت

1- میزان­الحکمه، ج 9، ص 4060، ح 14294.
2- میزان­الحکمه، ج 9، ص 4064، ح 14312.
3- میزان­الحکمه، ج 9، ص 4064، ح 14313.
4- میزان­الحکمه، ج 9، ص 4064، ح 14314 و 14315.
5- میزان­الحکمه، ج 9، ص 4068، ح 14338.
6- میزان­الحکمه، ج 9، ص 4068، ح 14338.