آیین برنامه سازی سیر و سلوک در قرآن صفحه 92

عرفان، وسیله است، نه هدف. بندگی خدا و رسیدن به مقام عبودیت که خود رهاوردهای سلوکی فراوانی دارد، گوهر عرفان و جوهر سلوک و روح حاکم بر سیر الی­الله و گفتمان مسلط بر سلوک تا شهود است. به تعبیری دیگر، از علامه جعفری:

... همچنین است خود عرفان که حتی در بالاترین درجات سلوک نیز، اگر به ­ عنوان امتیاز و وسیله آرایش ذات تلقّی شود، حجابی ضخیم می­شود که دیده دل را از شهودِ وجه الله اعظم می­پوشاند... .(1)

به تعبیر بسیار عمیق و انیق ابن­سینا: «من اثر العرفان فقد قال بالثانی ومن وَجَد العرفان کاَنَّه لایجِدْهُ بَلْ یجد المعروف بِهِ فقد خاضَ لُجَّهِ الوصول»؛(2) یعنی عرفان برای عرفان، حجاب و توجه به مَن و خود است، ولی اگر در عرفان، «معروف» را ببیند و عرفان و عارف به تدریج رخت بربندند، در دریای وصول غوطه­ور و در بحر وصال و وحدت مستغرق است. سالک با عبادت­ کردن خالصانه، به مقام و منزلت «عبد» شدن و سپس موقعیت «عبودیت» می­رسد که کمال جامع و جامع کمال است که عبادت­ها، گام­های سلوکی به سوی تکامل وجودی و نیل به مقام «عبد» و عبودیت خواهند بود و عبادت­ها هر چه با پشتوانه معرفتِ به خدا، آن هم معرفت حضوری و شهودی همراه باشند، لذت­های روحانی بندگی و شکوه عبودیت بیشتر و شدیدتر خواهد شد. عبودیت در برابر حق تعالی میوه­هایی دارد، به شرح زیر:

الف) علم لدنّی و معرفت افاضی و غیایی: «فَوَجَدا عَبْداً مِنْ عِبَادنَا آتَینَاهُ رَحْمَهً مِنْ