اخلاق در قرآن جلد 3 صفحه 152

«کَیْفَ مُداعَبَهُ بَعْضِکُمْ بَعْضاً؛ چگونه شما با یکدیگر شوخی می کنید»؟

او پاسخ گفت: بسیار کم.

امام فرمود: «فَلا تَفْعَلُوا فَانَّ الْمُداعَبَهَ مِنْ حُسْنِ الْخُلْقِ، وَ انَّکَ لَتُدْخِلُ بِها السُّرُورَ عَلی اخِیکَ

وَ لَقَدْ کانَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله یُداعِبُ الرَّجُلَ یُرِیدُ انْ یَسُرَّهُ؛ این کار را نکنید (و مزاح را ترک نگویید) زیرا مزاح شاخه ای از حسن خلق است، و به وسیله آن شادی در دل برادر مؤمن خود وارد می کنی و پیامبر صلی الله علیه و آله با افرادی شوخی می کرد، تا آنها را خوشحال کند». «1»

3- در حدیث دیگری از همان امام علیه السلام می خوانیم که فرمود: «ما مِنْ مُؤْمِنٍ الَّا وَ فِیهِ دُعابَهٌ، قُلْتُ وَ مَا الدُّعابَهُ قالَ الْمَزاحُ؛ هیچ مؤمنی نیست مگر این که در او دعابه وجود دارد، راوی می گوید: سؤال کردم دعابه چیست؟ فرمود: مزاح است». «2»

از این تعبیر استفاده می شود مؤمنان نباید خشک باشند، و یکی از شاخه های حسن خلق مزاح های حساب شده و توأم با تقوا است.

4- از روایات استفاده می شود که گاه پیشوایان معصوم علیهما السلام دیگران را تشویق می کردند که در مجلس آنها مزاح کنند و مایه ادخال السّرور گردند. مرحوم «کلینی» در کتاب «کافی» در حدیثی نقل می کند، که یک نفر اعرابی بود که گاه خدمت پیامبر صلی الله علیه و آله می آمد و هدیه ای می آورد، سپس عرض می کرد: پول هدیه ما را محبت فرمائید. پیامبر صلی الله علیه و آله می خندید. و لذا گاهی که حضرت اندوهگین می شد، می فرمود:

اعرابی کجا است ای کاش می آمد. «3»

5- در احادیث، نمونه هایی از مزاح های پیامبر صلی الله علیه و آله به افراد دیده می شود که در نوع خود جالب و آموزنده است از جمله در حدیثی داریم که: زنی به نام «امّ ایمن» خدمت پیامبر علیه السلام آمده عرض کرد: همسرم از شما دعوت کرده،

فرمود: همسرت کیست، همان کسی که در چشمش سفیدی است. زن عرض کرد به خدا سوگند چشم او سفید نیست، فرمود: من می دانم که در چشم او سفیدی است، عرض کرد:

«لا وَاللَّهِ نه به خدا سوگند». فرمود: «هر کسی در چشمانش سفیدی (و سیاهی) است». «4»

______________________________
(1). اصول کافی، جلد 2، صفحه 663، حدیث 3.
(2). همان، حدیث 2.
(3). همان، حدیث 1.
(4). تنبیه الخواطر، جلد 1، صفحه 112.