اخلاق در قرآن جلد 3 صفحه 193

که می فرماید: «الصِّدْقُ نُورٌ غَیرَ مُتَشَعْشِعٍ الَّا فِی عالَمِهِ کَالشَّمْسِ یَسْتَضِی ءُ بِها کُلُّ شَی ءٍ یَغْشاهُ مِنْ غَیرِ نُقْصانٍ یَقَعُ عَلی مَعْناها؛ صدق و راست گویی نوری است که جهان اطراف خود را روشن می کند همچون آفتاب که چیزی که در معرض تابش آن قرار بگیرد روشن می شود بی آنکه نقصانی در آن وارد گردد».

و در ذیل این حدیث از همان بزرگوار می خوانیم: «الصِّدْقُ سَیْفُ اللَّهِ فِی ارْضِهِ وَ سَمائِهِ ایْنَما هَوی بِهِ یُقَدُّ؛ صدق شمشیر خدا در زمین و آسمان است،

هر کجا آن را فرود آورد، کارگر می شود». «1»

7- در اهمیت صدق همین بس که در حدیثی از امیر مؤمنان علی علیه السلام آمده است:

«الصِّدْقُ رَأْسُ الدِّین؛ صدق و راستگویی اساس دین است». و در حدیث دیگری می فرماید: «الصِّدْقُ صَلاحُ کُلِّ شَی ءٍ؛ راستی سبب اصلاح هر چیزی است».

و در حدیث مشابه دیگری می فرماید: «الصِّدْقُ اقْوی دَعائِمِ الْایمانِ؛ صدق قوی ترین ستون های ایمان است». و در تعبیر دیگری می فرماید: «الصِّدْقُ جَمالُ الْانْسانِ وَ دَعامَهُ الْأِیْمانِ؛ صدق جمال انسان و ستون ایمان است». و بالأخره در تعبیر مهم دیگری می افزاید: «الصِّدْقُ اشْرَفُ خَلائِقِ الْمُوْقِنِ؛ صدق شریف ترین اخلاق افراد صاحب یقین است». «2»

8- این بحث را که بسیار بحث دامنه داری است با حدیثی از رسول خدا صلی الله علیه و آله که در آن سخن از کلید بهشت و جهنم می گوید پایان می دهیم: «انَّ رَجُلًا جاءَ الَی النَّبِی فَقالَ یا رَسُولَ اللَّهِ ما عَمَلُ الْجَنَّهِ؟ قالَ الصِّدْقُ اذا صَدَقَ الْعَبْدُ بَرَّ، وَ اذا بَرَّ آمَنَ، وَ اذا آمَنَ دَخَلَ الْجَنَّهَ قالَ: یا رَسُولَ اللّه وَ ما عَمَلُ النَّارِ؟ قالَ الْکِذْبُ، اذا کَذِبَ الْعَبْدُ فَجَرَ وَ اذا فَجَرَ کَفَرَ، وَ اذا کَفَرَ دَخَلَ النَّارَ؛ کسی از رسول خدا صلی الله علیه و آله پرسید: عملی که انسان را بهشتی می کند چیست؟ فرمود: راست گویی، زیرا هنگامی که انسان راست بگوید نیکوکاری می کند و هنگامی که نیکوکاری کند ایمان آورد و هنگامی که ایمان بیاورد داخل بهشت می شود، عرض کرد ای رسول خدا! عملی که انسان را دوزخی کند چیست؟ فرمود: دروغ است، هنگامی که

______________________________
(1). بحار الانوار، جلد 68، صفحه 10، حدیث 18.
(2). شرح غرر، جلد 7، صفحه 200.

اخلاق

در قرآن، ج 3، ص: 211

دروغ بگوید کار بد انجام می دهد، و هنگامی که کار بد انجام می دهد کافر می شود، و هنگامی که کافر شود داخل دوزخ می گردد». «1»

جالب این که در این حدیث راست گویی سرچشمه نیکوکاری و نیکوکاری سرچشمه ایمان شمرده شده است، این به خاطر آن است که افراد بدکار برای توجیه اعمال خود معمولًا به دروغ پناه می برند، این از یک سو، از سوی دیگر در روح آدمی اثر می گذارد و تدریجاً ایمان را تضعیف می کند، و سرانجام به کفر می کشاند، همان گونه که قرآن مجید می گوید «ثُمَّ کانَ عاقِبَهُ الَّذِینَ اسائُوا السُّوء انْ کَذَّبُوا بِآیاتِ اللَّهِ وَ کانُوا بِها یَسْتَهْزِئُونَ؛ سپس سرانجام کسانی که اعمال بد مرتکب شدند به جایی رسید که آیات خدا را تکذیب کردند و آن رابه سخریه گرفتند». «2»

9- در حدیث دیگری از امیر مؤمنان علی علیه السلام می خوانیم: «اذا احَبَّ اللَّهُ عَبْداً الْهَمَهُ الصِّدْقُ؛ هنگامی که خدا کسی را دوست بدارد خداوند راستگویی را به قلب او می افکند». «3»

10- این بحث را با حدیث دیگری از امیر مؤمنان علی علیه السلام پایان می دهیم: فرمود:

«ارْبَعٌ مَنْ اعْطِیَهُنَّ فَقَدْ اعْطِیَ خَیْرُ الدُّنْیا وَ الْاخِرَهِ، صِدْقُ حَدِیثٍ وَ اداءُ امانَهٍ وَ عِفَّهِ بَطْنٍ وَ حُسْنِ خُلْقٍ؛ چهار چیز است که به هر کس داده شود خیر دنیا و آخرت به او داده شده؛ راست گویی در سخن، اداء امانت، نگهداری شکم از حرام و حسن خلق». «4»

*** از مجموع این احادیث نکات مهم زیر به خوبی استفاده می شود:

یکی از طرق آزمایش مردم. آزمایش افراد صاحب ایمان راست گویی است.

دعوت به راست گویی جزء برنامه اصلی تمام پیامبران بوده است.

راست

گویی سبب پاکی عمل است.

مقام والای انسان در پیشگاه خدا در گرو راست گویی است.

گرامی ترین مردم راستگویانند.

______________________________
(1). میزان الحکمه، جلد 3، صفحه 2674.
(2). روم، آیه 10.
(3). شرح غرر آمدی، جلد 3، صفحه 161.
(4). همان مدرک، جلد 2، صفحه 151.