اخلاق در قرآن جلد 3 صفحه 289

رنج می برد، و سعی می کند از طریق سخن چینی آنها را نسبت به یکدیگر بدبین و یا به جان هم بیندازد.

دنیاپرستی انگیزه دیگری برای سخن چینی است، چرا که شخص دنیاپرست می خواهد در میان دیگران اختلاف بیفکند، و کسب و کار آنها را به رکود و ورشکستگی بکشاند تا خودش بهره گیری کند.

نفاق عامل مهم دیگری برای سخن چینی است. قرآن مجید درباره منافقان می گوید: «الا انَّهُمْ هُمُ الْمُفْسِدُونَ وَلکِنْ لایَشْعُرُونَ؛ آنها (منافقان) فسادکنندگان واقعی هستند، و لکن نمی فهمند». «1»

آری کار آنها ایجاد فساد است به هر طریقی که ممکن شود، در حدیثی از امام صادق علیه السلام می خوانیم: «عَلامَهُ النِّفاقِ الْحَثُّ عَلَی الَّنمِیمَهِ؛ یکی از نشانه های نفاق اصرار بر سخن چینی است». «2»

آری نزد این طرف می آید و به عنوان خیرخواهی بدگویی از طرف مقابل می کند، و سخنان زهرآلودی از وی نقل می نماید، و نزد طرف مقابل نیز همین عمل را تکرار می کند. این شخص دو چهره و منافق، هدفش ایجاد اختلاف، و کشمکش های اجتماعی است تا در آن میان نفس آهسته بکشد.

عامل دیگر برای سخن چینی همان چیزی است که امروز به عنوان بیماری اخلاقی آزاردهی یا سادیسم معروف است، بعضی هستند که بر اثر عقده حقارت یا انتقام جویی یا انحرافات دیگر روانی از اذیت و آزار دیگران لذت می برند، و از خوشی آنها ناراحتند این گونه افراد به سخن چینی و سعایت کشیده می شوند تا مردم

را به هم بریزند و در گوشه ای بنشینند و در جنگ و دعوای آنها لذت ببرند.

از بعضی از روایات استفاده می شود ناپاکی نطفه نیز از عوامل گرایش به سعایت و سخن چینی است (البته زمینه ساز است نه این که افراد را مجبور به این کار کند) چنان که در حدیثی از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله آمده است: «السَّاعی بِالنَّاسِ الَی النَّاسِ لِغَیْرِ

______________________________
(1). بقره، آیه 12.
(2). بحار الانوار، جلد 69، صفحه 207، حدیث 8.