فرهنگ صفات (اخلاقی) صفحه 249

از مطالعه پدیده های جهان و چگونگی رشد آن ها به نیکی می توان به این واقعیت دست یافت که پرورش انسان و شکوفا شدن قابلیت های هر پدیده ای در نظام آفرینش، بدون دست و پنجه نرم کردن با موانع و مشکلات ممکن نبوده و اساساً همه موجودات از نخستین روزی که مزین به خلعت هستی می شوند تا آن هنگام که به اوج کمال خود نائل می گردند، همواره در دامان مبارزه با سختی ها، فشارها و مشکلات به سر برده و در بستر همین ستیز همیشگی پرورش می یابند.

از سوی دیگر برای شناسایی کامل روحیات یک فرد و ارزیابی مقدار پایداری و استقامت او در راه عقیده و ایمان خود نیز، تغییر محیط و دگرگونی اوضاع و تحوّلات زندگی وی یکی از شرایط اساسی است. زیرا زندگی یک فرد در شرایط یکنواخت نمی تواند کاملاً روحیات و مدرکات او را ترسیم نماید. در حالی که اگر شرایط و اوضاع زندگی وی دگرگون گردد و میدان برای اشباع غرایز و نیل به مقاصد مادی و دنیوی او فراهم باشد و موانع مشتهیات نفسانی از سر راهِ او برداشته شود ممکن است ایمان و اعتقادات او محکوم غرایز گشته و به دست فراموشی سپرده شود و یا به عکس، بسا فشارها و سختی ها در زندگیش او را بیش از پیش در ایمان و اعتقاداتش استوارتر ساخته بر قوت و استحکام آن بیفزاید. لذا در همین دگرگونی ها و تحوّلات است که قدرت و ثبات ایمان افراد آشکار می گردد.

ناگفته روشن است که پایداری و استقامت در برابر مشکلات و پیکار بی امان در مسیر گشودن گره های کور و پیچیده موانع، توفیقی بزرگ و موهبتی الهی است که می تواند وسیله ارتقا به کمال و مقدمه آسایش آدمی باشد.