فرهنگ صفات (اخلاقی) صفحه 425

کاستی ها و عقده های روانی - همانند احساس ترس، واماندگی، ناتوانی و عقب افتادگی - است که به تناسب شرایط مختلف، به شکل های گوناگون خودنمایی می کند. مثلاً کودکی که در اثر اهانت و تحقیر، شخصیتش جریحه دار شده، به واسطه احساس کمبود در خود پیوسته می کوشد تا با انجام کاری که توجه مردم را جلب می کند، خود را نشان دهد؛ و چون دروغ گویی محدودیتی نداشته و قابلیت انتخاب موضوع های متنوع در شرایط گوناگون را دارد، آن را راه کاری آسان به حساب آورده، با کم ترین هزینه به خواسته خود دسترسی پیدا کرده، لذت نیز می برد.

ترس

ترس خصلتی نکوهیده و پدیده ای رنج آور برای شخص ترسو است. کسی که توان روبرو شدن با واقعیات موجود در اطراف خود را ندارد، برای توجیه بسیاری از حرکات روزمره خود ناگزیر از دروغ گویی است.

بدهکار ترسویی که از پرداخت بدهی خود عاجز است به خاطر ترس از درگیری با بستانکار در منزل می نشیند و فرزند خود را وادار می سازد تا با گفتن دروغ، بستانکار را از در منزل باز گرداند.

کودک ترسو که همواره در محیط فشار و ترس و مجازات تربیت شده و طبعاً از روح آزادگی و قدرت روبرو شدن با واقعیات برخوردار نیست، چنانچه هنگام بازی حتی سهواً نیز شیشه پنجره همسایه را بشکند، آن را انکار کرده، از سبب شکسته شدن آن اظهار بی اطلاعی می نماید. گویا سبب افزایش دروغ گویی در کشورهای استبدادی - که همواره مردم از مجازات های خشن و اعمال غیر انسانی زمامداران ستمگر در هراسند - نیز همین امر است.