فرهنگ صفات (اخلاقی) صفحه 621

درآورده، هر یک را با اندازه گیری صحیح و منطقی در جای خود و به شکل مطلوب إعمال نماید، از منافع آن ها بهره مند و از شرّ و زیان آن ها در امان مانده، راه سعادت و خوشبختی خود را هموار می سازد.

در مقابل، چنانچه در برابر تاخت و تاز آن ها بی تفاوت مانده، در ظلمت نفس و تیرگی هواپرستی، آن ها را بی قید و شرط رها ساخته و اختیار خود را به آن ها واگذار نماید، بستر فساد و تباهی را گسترده، مصیبت های گران، ندامت جانکاه، خسارت های غیر قابل جبران و شقاوت و تیره روزی را به ارمغان خواهد برد.

خشم و غضب همانند سایر غرایز طبیعی که برای اهداف بلند انسانی و مصالح عظیمی در انسان به ودیعه گذاشته شده، دارای دو جنبه سازنده و ویرانگر و حالتی دو گانه است که اگر به گونه ای صحیح رهبری، کنترل و تعدیل گشته، در جهت مناسب و به موقع از آن بهره برداری شود، به سلاحی برای دفاع از جان و مال، و ابزاری برای دین و دینداری تبدیل شده، آدمی را از قرار گرفتن در مسیر حیوانیت و ستیزه جویی های هلاکت بار حراست می نماید و او را در برابر پیش آمدهای ناگوار و ناملایمات سخت و تکان دهنده از برافروخته شدن و اضطراب و پریشانی نگهداری نموده، وسیله ای برای اصلاح و تربیت و کمال وی می گردد.

امّا چنانچه به حال خود رها شده و بی مهابا در جهت خواسته های حیوانی و هواهای نفسانی مورد استفاده قرار گیرد بسان آتشی فروزان، جان و مال و حیثیت و آبروی انسان را طعمه شراره های بنیان برانداز خود ساخته، سرمایه گران بهای انسانیت را به توده ای از خاکستر مبدّل می سازد.

در مواردی که خشم و غضب تحت کنترل شرع و عقل قرار نگیرد، ظهور و بروز و انعکاس طبیعی آن، درنده خویی، جنون و از دست دادن کنترل اعصاب و روان است که درون آدمی را به صورت زشت ترین چهره حیوانی آشکار می سازد