زیبایی اخلاق صفحه 115

یُصْلِحْ لَکُمْ اَعْمالَکُمْ وَ یَغْفِرْ لَکُمْ ذُنوبَکُمْ؛ تا خداوند کاری‌های شما را اصلاح کند و گناهانتان را بیامرزد.

زیباترین و زشت‌ترین آفریده

امیرالمؤمنین(ع) در سخن بسیار زیبا به تبیین کلام و سخن گفتن پرداخته‌اند و آن را زیباترین و زشت‌ترین آفریدة خداوند برشمرده‌اند. آن‌قدر سخن گفتن حساس است که اگر از روی تدبیر باشد و به‌جا به کار رود، زیباترین است و اگر از روی بی‌تدبیری و نابه‌جا باشد، زشت‌ترین خواهد بود.

محل سخن و کیفیت آن، تعیین کنندة زشتی و زیبایی آن است. می‌تواند به انسان آبرو و حیثیت ببخشد و می‌تواند مایة روسیاهی انسان گردد. در اختیار گرفتن سخن و سنجیده‌گویی نیز یکی از عواملی است که در ارجمندی سخن نقش خواهد داشت. امیرالمؤمنین(ع) می‌فرمایند:

وَ ما خَلَقَ اللهُ عَزَّوَجَلَّ شَیْئاً اَحْسَنَ مِنَ الکلام وَلا اقبح مِنْهُ بِالْکَلامِ ابْیَضَّتِ الْوُجُوهُ وَ بِالْکَلامِ اسْوَدَّتِ الْوُجُوهُ وَ اعْلَمْ اَن الْکَلامَ فِی وَثاقِکَ مالَمْ تَتَکَلَّمْ بِهِ فَاِذا تَکَلَّمْتَ بِهِ صِرْتَ فِی وَثاقِهِ فَاخْزَنْ لِسانَکَ کَما تَخْزُنُ ذَهَبَکَ فَاِنَّ اللِّسانَ کَلْبٌ عَقُورٌ فَاِنْ اَنْتَ خَلَّیْتَهُ عَقَرَ وَ رُبَّ کَلِمَةٍ سَلَبَتْ نِعْمَةً مَنْ سَیَّبَ عِذارَهُ قادَهُ اِلی کُلِّ کریمَةٍ وَ فَضیحَةٍ ثُمَّ لَمْ یَخْلُصْ مِنْ دَهْرِهِ اِلّا عَلی مَقْتٍ مِنَ الله عزّوجَلّ وَ ذَمِّ النّاسِ؛ خدای عزوجل، زیباتر و زشت‌تر از کلام نیافریده است. با سخن روی‌ها سفید می‌گردد و با سخن روی‌ها سیاه می‌شود. بدان که تا زمانی که سخن نگفته‌ای، زمام کلام در اختیار تو است، اما هنگامی که سخن خود را گفتی، اسیر آن هستی. زبان خود را نگه‌دار، همچنان که طلا و پول خود را نگاه می‌داری؛ زیرا زبان، سگی گزنده است که اگر آن را آزاد گذاشتی، دیگران را آزار می‌دهد. چه بسا کلمه‌ای که نعمتی را می‌گیرد. هرکس زمام زبان را آزاد گذارد، زبان او را به هرگونه بدی و فضیحت می‌کشاند. آن‌گاه درحالی می‌میرد که خدای عزوجل را به خشم آورده و مردم را به سرزنش خود واداشته است.

رابطة گفتار و رفتار

گفتار انسان با عمل کاملاً مربوط و بستگی دارند. اگر گفتار پاکیزه باشد، عمل هم پاکیزه می‌شود؛ چنان‌که امام صادق(ع) فرمودند:

مَنْ صَدَقَ لِسانُهُ زَکی عَمَلُهُ؛ کسی که زبانش راست و راستگو باشد، عملش پاک و پاکیزه است.

کسی که مراقب سخنان خویش است که مبادا حرف ناصواب و دروغ از او صادر شود، عمل خلافی هم انجام نمی‌دهد که ناچار به دروغگویی شود. چون بسیاری از سخنان انسان بیانگر رفتار اوست.

مناجات‌های زیبا و دلنشین