زیبایی اخلاق صفحه 41

رَحِمَکَ اللهُ یا سَعْدُ فَلَقَدْ کُنْتَ شَجاً فِی حُلُوقِ الْکافِرینَ لَوْ بَقیتَ لَکَفَفْتَ الْعِجْلَ الّذی یُرادُ نَصْبُهُ فِی بَیْضَةِ الإسْلامِ کَعِجْلِ قَوْمِ مُوسی؛ ای سعد، خداوند تو را رحمت کند! به راستی تو استخوانی در گلوی کفار بودی، اگر زنده می‌ماندی، جلو گوساله‌ای، همچون گوسالة قوم موسی که بناست در شهر مدینه نصب شود می‌گرفتی.

از فرمایش پیامبر خدا چنین بر می‌آید که سعد بن معاذ سد محکمی در برابر کفار بوده است. از سوی دیگر از مدافعین سرسخت و حامیان بزرگ ولایت امیرالمؤمنین(ع) به شمار می‌رفته است. اگر زنده بود، جلو غصب خلافت را می‌گرفت و نمی‌گذاشت نااهلان بر مسند خلافت پیامبر اکرم(ص) بنشینند و امیرالمؤمنین(ع) را خانه‌نشین کنند.

گوسالة سامری

پیامبر خدا(ص) از غصب خلافت به نصب گوسالة سامری تعبیر فرموده‌اند. خداوند در قرآن فرموده است: «لَتَرْکَبُنَّ طَبَقاً عَنْ طَبَقٍ؛ همة شما پیوسته از حالی به حال دیگر منتقل می‌شوید.» در ذیل آیة شریفه، از قول رسول خدا(ص) چنین روایت شده است: هر حادثه‌ای که در امت‌های دیگر اتفاق افتاده است، در این امت هم اتفاق می‌افتد.

همسر حضرت موسی(ع) علیه جانشین حضرت موسی قیام کرد. در این امت هم عایشه علیه جانشین پیامبر خدا ایستاد و جنگ جمل به پا شد. در آن امت سامری بود و مردم را به گوساله‌پرستی کشید و زحمت‌های حضرت موسی را هدر داد. در این امت هم با غصب خلافت انحراف در دین ایجاد کردند. از دومی تعبیر به سامری شده و از اولی تعبیر به گوسالة این امت.

سخن پیامبر اشاره به همین مطلب است که اگر سعد زنده بود، از این انحراف جلوگیری می‌کرد. چون سعد سید و بزرگ مدینه بود و حرف اول را او می‌زد. و قطعاً از امیرالمؤمنین(ع) حمایت می‌کرد و مردم مدینه با او همراه می‌شدند و جلو غصب خلافت گرفته می‌شد و امیرالمؤمنین(ع) بیست و پنج سال خانه‌نشین نمی‌شد و حضرت زهرا(س) به شهادت نمی‌رسید.

سعد بن معاذ چنین موقعیت بلندی داشت، ولی تقدیر و مشیت الهی بر این بود که سعد به شهادت برسد.

مراسم تشییع و دفن سعد

مراسم تشییع سعد بسیار عجیب بود. پیامبر بدون عبا و با پای برهنه در تشییع سعد شرکت کردند. همة کارهای پیامبر از بالا کنترل شده است و همة وجودش عصمت است. حضرت گاهی سمت راست تابوت را می‌گرفتند و گاهی سمت چپ تابوت را تا به قبر رسیدند. شخصاً سعد را در قبر گذاردند و روی قبر را پوشاندند و روزنه‌های آن را پر کردند. آن‌گاه فرمودند:

اِنّی اَعْلَمُ اَنَّهُ سَیَبْلی وَ یَصِلُ الْبِلی اِلَیْهِ وَلکِنَّ اللهَ عَزَّوَجَلَّ یُحِبُّ عَبْداً اِذا عَمِلَ عَمَلاً اَحْکَمَهُ؛ من می‌دانم که قبر کهنه می‌شود و بدن می‌پوسد، ولکن خداوند عزوجل بنده‌ای را که هرگاه کاری انجام دهد، محکم کاری می‌کند دوست دارد.