تربیت آرمانی گذری بر اهداف، راهبردها و شیوه های تربیتی با الهام از سیره ی استاد علامه ی کرباسچیان و استاد روزبه(رحمهاالله) صفحه 111

3-9) تجربه و کاهش خطا

پرسیده می شود: «چه اشکالی دارد متربّی در مواردی هم دچار خطا شود؛ دنیا، دنیای سعی و خطاست. پس نهراسیم اگر متربّی گاه دچار خطا هم بشود. یادمان هست که وقتی می خواست شنا یاد بگیرد دو جرعه آب هم خورد، وقتی خواست دوچرخه سوار شود دو بار هم به زمین افتاد. همین خطاها باعث شد وی یاد بگیرد که باید چه کند. خطا کردن، پشتوانه ی تجربی برای وی ایجاد می کند برای آن که هرگز به سراغ خطا نرود.»

در پاسخ به این اشکال، سه نکته را تذکر می دهیم:

نکته ی اوّل: در برخی موارد تجربه وسیله ی خوبی برای آزمودن و عبرت گرفتن است. (مثال آمب خوردن برای یادگیری شنا و زمین خوردن برای یادگیری دوچرخه سواری) امّا تجربه تنها راه یادگیری نیست. راه های دیگری هم برای یاد گرفتن وجود دارد. یک راه این است که تجربه های آفت خیز دیگران را ببینیم و عبرت بگیریم. امیرمؤمنان (علیه السلام) می فرمایند:

التَّجرِبَهُ تُثمِرُ الإعتبارَ.(1)

عبرت گرفتن میوه ی تجربه است.

این رویکرد نسبت به مضرات آن تجربه آگاهمان می کند. راه دیگر، الهامات عقلانی و تعالیم وحیانی است که نتیجه ی برخی تجربه ها را پیشاپیش برای ما نمایان می کند. در این موارد برای پای بند بودن به نتیجه، نیازی به آزمودن شخصی نیست بلکه نتایج، قبلاً مشخص است. عاقل نیز برای آزمودن چیزی که نتیجه اش معلوم است دوباره دست به تجربه نمی زند.

به این دو فرموده ی امیرمؤمنان (علیه السلام) بنگرید:

حِفظُ التَّجارِبِ رَأسُ العَقلِ.(2)

نگاه داشتن تجربه ها، راس [فرامین] عقل است.

1- غررالحکم، ح10150.

2- همان، ح10141.