تربیت آرمانی گذری بر اهداف، راهبردها و شیوه های تربیتی با الهام از سیره ی استاد علامه ی کرباسچیان و استاد روزبه(رحمهاالله) صفحه 112

إنَّمَا العاقِلُ مَن وَعَظَتهُ التَّجارِبُ.(1)

عاقل، تنها کسی است که تجربه ها پندش می دهد.

عقل حکم می کند که اوّلاً تجارت دیگران را فرا بگیریم، ثانیاً آن ها را به کار بندیم و در یک کلام از آن ها پند بگیریم. بنابراین روش آزمون و خطا را نمی توان یک راهبرد اصلی تلقی کرد.

نکته ی دوم: تجربه و آزمودن گاه هزینه های سنگینی را در پی دارد. حسن تجربه این است که طریقی بشود، پلی بسازد و ما را نسبت به آفت های وسیع تر مصون بدارد. امّا همه ی تجربه ها چنین نیستند. برخی تجربه ها انسان را در تار و پود خود گرفتار می کنند. انسان نمی تواند خود را از آن ها برکند. در این گونه موارد، تجربه ها خود موضوعیت پیدا می کنند و انسان نمی تواند آن ها را به چشم یک مرحله ی «گذرا» بنگرد بلکه در متن تجربه دربند می شود.

بسط این نکته را از زبان متقی وارسته - مرحوم علامه ی کرباسچیان (رحمه الله) - می شنویم:

با پیش رفت علوم تجربی، عده ای تصور کرده اند که هر دانشی باید از راه تجربه ی شخصی به دست آید و تنها راه کسب علم و دانش، تجربه و آزمایش خود انسان است. بعضی این فرضیه را به همه ی ابعاد زندگی سرایت داده و می گویند: ما تا چیزی را خودمان امتحان نکنیم و سود و زیانش را نسنجیم، نمی پذیریم.

بدون شک، تجربه وسیله ی به دست آوردن برخی دانش های بشری است؛ امّا آیا تنها راه شناخت آدمی، تجربه ی شخصی اوست؟ آیا وحی و گفتار انبیای الهی به انسان معرفتی برتر نمی دهد؟ آیا عقل و تدبر بر شناخت آدمی نمی افزاید؟ آیا مشورت و استفاده از فکر دیگران دانش او را رشد نمی دهد؟ آیا عبرت گیری از تجربه ی دیگران، علم او را بالا نمی برد؟

آری، وسایل شناخت، متعدد است و انسان باید از هر کدام آن ها در موارد

1- غررالحکم، ح10152.