تربیت آرمانی گذری بر اهداف، راهبردها و شیوه های تربیتی با الهام از سیره ی استاد علامه ی کرباسچیان و استاد روزبه(رحمهاالله) صفحه 121

گیرند. چه بسا فردی که در برابر محیط های باز خود را می بازد پیش از آن تظاهر به تقیّد می کرده است. چه بسا تظاهر هم نمی کرده ولی واقعاً این تقیدها در اعماق جانش نفوذ نکرده بوده است. چه بسا پروسه ی مقاوم سازی وی با مشکل مواجه بوده و درست درنیافته که باید چگونه در محیط باز تنفس کند. افزون بر همه ی این ها مدعی نیستیم که فرایند صیانت، سد سکندر غیرقابل نفوذی می سازد. در عین اعمال تمام این دقت ها و ریزبینی ها ممکن است یک باره شراره ای شیطانی نفوذ کند و متربّی را از این رو به آن رو نماید. امّا مهمّ این است که این احتمال در طرف مقابل هم وجود دارد.

باید توجّه داشت که پیشینه ی سوء فرد تحول یافته، به هر حال پیشینه ای سوء است. بدی این سابقه با خوبی فعلی او قابل جبران نیست و به هیچ وجه از زشتی آن - در ظرف خودش - نمی کاهد. همین فرد چه بسا اگر از ابتدا در نظام صحیح و کنترل شده ای بار می آمد امروز تدین عمیق تری داشت. ولی به هر حال پا نهادنش در این عرصه ی جدید بیشتر به یک معجزه می ماند. کسی که اهل رعایت حدود نیست دائماً در حال فرو رفتن در یک باتلاق است. حال ممکن است ناله ی نیمه شب مادری به داد این متربّی برسد و دست با کفایت ایزدی یک باره از باتلاق به درش آورد و در چشمه ی محبت و تقرب الهی شست و شویش دهد. امّا یادمان باشد که این یک استثناست نه یک اصل. و به قول مرحوم استاد علّامه «ما نمی توانیم روی استثناها توقف کنیم»(1) چه بسیار متربّیان پاکی که در نظام تربیت آرمانی بار آمده اند و در عین حال محکم و قاطع در برابر محیط های باز مقاومت کرده اند.

به هر طریق ارائه ی این گونه مثال ها باعث نمی شود به نفی صیانت بیرونی رای دهیم. این موارد استثنا هستند. یک طرح تربیتی نیز نمی تواند براساس استثناها بنا شود بلکه باید وجه غالبی و اکثری را مد نظر قرار داد.

نکته ی دوم:(2) در باب بحث عقده و مثال فشار به فنر قابل طرح است. پیش از این درباره ی نیازهای واقعی و نیازهای کاذب سخن به میان آمد. باید بکوشیم نیازهای

1- یادنامه استاد علّامه کرباسچیان/47.

2- تفصیل این نکته را بنگرید در: کتاب «تربیت عقلانی»، ج2، بخش دوم، فصل اوّل، «بررسی نظریه عشق درمانی».