تربیت آرمانی گذری بر اهداف، راهبردها و شیوه های تربیتی با الهام از سیره ی استاد علامه ی کرباسچیان و استاد روزبه(رحمهاالله) صفحه 126

1-1-2) شکل شناخت در «کف و سقف نهادینگی ارزش ها»

گفته شد که در کف نهادینگی، اوّلاً متربّی از حسن رفتار ارزشی که به او القا شده آگاهی می یابد. ثانیاً آن رفتار را با «رغبت و رضایت»، انتخاب می کند. «شناخت» متربّی در کف نهادینگی دو پایه دارد: یکی «آگاهی از آن چه می کند و می پذیرد» و دومی «فهم نسبت به حسن ارزش و قبح ضد ارزش».

این جا نقش القای محیطی پررنگ می شود. مثلاً برای آن که لزوم احترام به والدین را به کودک بیاموزیم، می توان فضای غالب را به گونه ای سامان داد که او اساساً جز آن چه باید باشد را تصور نکند. همین رویکرد، قابلیت پذیرش وی را بالا می برد و احترام به والدین را در نهاد او جا می اندازد. او می بیند که برادر و خواهرش در حضور والدین پا دراز نمی کنند، مقابل آن ها از جا بلند می شوند، بر آن ها پیش دستی و پیش قدمی نمی کنند و.... فضای غالب باعث می شود او پا، جای پای خواهر و برادرش بگذارد و به نوعی از آن ها تقلید کند.

حوزه ی شناختی متربّی در مرحله ی کف نهادینگی را می توان «معرفت بسیط» نام نهاد. او می داند که «یک ضد ارزش بد است و یک ارزش خوب است.» امّا هنوز از چرایی آن آگاهی نیافته است. هنگامی که او از استدلال رفتار ارزشی نیز آگاه شود می توان گفت به «معرفت ترکیبی» دست پیدا نموده است. پس در این مرحله متربّی لزوماً به درک چرایی ها و استدلال ها نرسیده است. امّا در سقف نهادینگی، معرفت بسیط او توسعه می یابد به طوری که می تواند خود به کشف حسن ارزش ها برسد و ضرورت پای بندی به آن ها را تجزیه و تحلیل کند. می تواند به کشف قبح ضد ارزش ها دست یابد و ضرورت اجتناب از آن ها را تحلیل نماید. امّا پیش از این مرحله، دریافت چرایی ها و استدلال بر آن ها، نه ممکن است و نه لازم.

در سقف نهادینگی ارزش ها، «معرفت ترکیبی» هم ممکن است و هم لازم. «ممکن است»، چون قلمرو عقلانیت متربّی توسعه یافته و می تواند استدلال عقلی بر لزوم تعبد را بفهمد و بپذیرد. به علاوه «لازم نیز هست». در این شرایط باید بتواند در حوزه ی نظری پاسخ گوی شبهه ها و القائات سست کننده باشد. البته فرایند تربیت آرمانی به