تربیت آرمانی گذری بر اهداف، راهبردها و شیوه های تربیتی با الهام از سیره ی استاد علامه ی کرباسچیان و استاد روزبه(رحمهاالله) صفحه 135
- پیشگفتار 1
- تقدیم به 1
- مقدمه 2
- لزوم محافظت خود و اطرافیان عذاب الهی 2
- حساسیت مضاعف وظیفه ی تربیت در ایام غیبت 5
- فصل اول: حقوق فرزندان 10
- مقدمه 10
- بخش اول: اهداف و تعریف تربیت 10
- 1-1) آموزش اخلاق، احکام و اعتقادات 11
- 1) برخی از حقوق فرزندان 11
- برخی حقوق فرزندان پسر 13
- اشاره 15
- 3-1) برخی حقوق فرزندان دختر 15
- 1-3-1) حق ساکن نکردن دختر در طبقات بالای منزل 15
- 2-3-1) حق ازدواج به موقع 16
- مقدمه 20
- فصل دوم: تعلیم الهی والدین به فرزندان 20
- 1) قرآن و اصول عقاید 21
- 2) تولی و تبری؛ لازمه ی ولایت 24
- اشاره 25
- 3) آموزش احکام 25
- اشاره 26
- 1-3) احکام عبادات 26
- 1-1-3) آموزش بسم الله الرّحمن الرَّحیم 26
- 2-1-3) اهتمام به نماز فرزندان 28
- 3-1-3) تسبیحات حضرت زهرا (علیهاالسلام) 33
- 2-3) احکام معاملات 33
- 4) اخلاق 34
- اشاره 34
- * صداقت و امانت داری 37
- 1-4) اخلاق اجتماعی 37
- * تواضع 38
- * احسان به بدهکار 39
- * احترام به والدین 39
- * حسن خلق 40
- * وفای به عهد 41
- * صبر و شکر 42
- * شرح صدر 42
- 2-4) اخلاق فردی 42
- * زهد 43
- * قناعت 44
- * دوری از حسد 45
- * بغض دنیا 45
- * خوف و رجا 46
- فصل سوم: تربیت: نهادینه سازی ارزش ها 47
- مقدمه 47
- 1) تشریح مختصات نهادینه سازی 47
- 1-1) نهادینه ساختن: مستقر کردن 47
- اشاره 49
- 2-1) طیف بردار بودن نهادینگی 49
- 1-2-1) سقف نهادینه شدن 50
- 2-2-1) کف (حدّاقل) نهادینه شدن 52
- بخش دوم: «صیانت» و «فضاسازی» دو راهبرد اصلی تربیت 55
- مقدمه 55
- 2) شتاب باید! 60
- اشاره 62
- فصل دوم: صیانت نفس متربّی 62
- 1) آسیب پذیر بودن انسان در برابر نفس اماره و شیطان 63
- 2) شهوت: مهمّ ترین حجاب عقل 64
- 3) تقوا (پرهیز): مهمّ ترین شاخصه ی صیانت 70
- 4) مراحل تنربیتی اعمال تقوی 73
- اشاره 73
- 1-4) مرحله ی اول: صیانت بیرونی 73
- 2-4) مرحله ی دوم: صیانت درونی 74
- 3-4) نقش آفرینی عنصر «صیانت» و «تقوا» در همه ی مراحل یاد شده 75
- اشاره 76
- 5) مهمّ ترین عوامل تأثیرگذار در صیانت 76
- 1-5) سنّ متربّی 77
- 2-5) میزان حساسیت متربّی در برابر تحریک ها 78
- 3-5) جنس متربّی 79
- الف) فتنه ی نخست در سوره ی یوسف: عشق توجیه پذیر 80
- ب) فتنه ی دوم در سوره ی یوسف: عشق خوش سرانجام! 82
- د) آموزش سوره ی نور و رویکردهای تقوا محور 84
- ج) آموزش نداده سوره ی یوسف به بانوان: توصیه ای عفیفانه و دلسوزانه 84
- 4-5) نظارت: ضامن تداوم صیانت 85
- 1-4-5) نیاز به صیانت و نفی ناپذیری آن 85
- 2-4-5) نظارت و برخی شیوه های آن 86
- 6) یک آفت کمتر، بهتر 87
- 7) تربیت در محیط باز، تربیت در محیط بسته 88
- الف) محیط باز 88
- اشاره 88
- ب) محیط بسته 89
- اشاره 90
- 8) تربیت در محیط بسته: تربیت گلخانه ای؟ 90
- 1-8) «تربیت گلخانه ای» به معنای «نازپرورده کردن متربّی» 90
- اشاره 92
- 2-8) تربیت گلخانه ای به معنای «صیانت در عین مقاوم سازی» 92
- 1-2-8) شرایط آفات و لزوم تناسب آن ها با مقاومت متربّی 94
- 2-2-8) مقاومت: «صیانت درونی» 96
- 3-2-8) قابل جمع نبودن واکسیناسیون با آلوده کردن متربّی 96
- 4-2-8) تحقّق مقاومت عقلانی پس از بلوغ عقلی 99
- 5-2-8) جمع بندی 100
- اشاره 101
- 3-8) علامه ی علوی و «صیانت در عین مقاوم سازی» 101
- 1-3-8) گزینش دقیق دانش آموزان 102
- 2-3-8) گزینش و نظارت دقیق بر معلّمان 103
- 3-3-8) علّامه و صیانت های ریزبینانه 104
- اشاره 105
- 9) پاسخ به چند پرسش پیرامون صیانت 105
- 1-9) محیط های صیانت نشده: باعث کاهش لغزش های فاحش؟ 106
- 2-9) صیانت: تحدید آزادی متربّی؟ 108
- 3-9) تجربه و کاهش خطا 111
- 4-9) صیانت: مایه ی انزوا؟ 115
- 5-9) عقده و فشار: حاصل صیانت؟ 120
- 1) ترسیم مختصات فضاسازی 124
- مقدمه 124
- فصل سوم: فضاسازی دومین راهبرد تربیت عقلانی 124
- 2) ارکان فضاسازی 125
- اشاره 125
- 1-2) رکن نخست: شناخت 125
- اشاره 125
- 1-1-2) شکل شناخت در «کف و سقف نهادینگی ارزش ها» 126
- 2-1-2) فرایند اعطای بینش 127
- 2-2) رکن دوم: عاطفه و احساس 129
- 3-2) رکن سوم: قانون و چارچوب 133
- 1-3-2) قوانین و خط قرمزها 133
- 2-3-2) اصل «حفظ ارتباط» در کنار «رعایت ظرفیت روحی متربّی» 136
- 1-3) بعد اعتقادی 137
- 3) نمونه هایی از فضاسازی در دو بعد اعتقادی و رفتاری 137
- اشاره 137
- 2-3) بعد رفتاری 139
- فصل اوّل: ده روش نخست 143
- مقدمه 143
- 1) جایگزین سازی اشتغالات مثبت 144
- 1-1) بی کاری و به خطر افتادن صیانت 144
- 2-1) اشتغال مثبت و فضاسازی 145
- 1-2) مختصات همدلی و همزبانی 147
- 2) همدلی و هم زبانی 147
- 2-2) گفتگوهای غیررسمی و نتایج صیانتی 148
- 3-2) گفتگوهای غیررسمی و فضاسازی 150
- 1-3) اثر وقت گذاری ویژه در فضاسازی 151
- 3) وقت گذاری ویژه 151
- 2-3) تاکید مربّی علوی بر وقت گذاری ویژه 154
- 1-4) نظارت و حیاانگیزی 156
- 4) مصاحبت و نظارت 156
- 2-4) زیان های محیط رها از نظارت 157
- 5) ابهت و حرمت 160
- 6) ارزیابی و محاسبه 161
- 1-7) آگاهی در عین اعتماد 163
- 7) عکس العمل رازدارانه در برابر خطا 163
- 2-7) عکس العمل طبیب گونه 164
- 1-8) تعریف تشویق و تنبیه 165
- اشاره 165
- 8) تنبیه و تشویق 165
- 2-8) مراتب تشویق و تنبیه با توجّه به میزان عقلانیت متربّی 167
- 3-8) رعایت تدریج در تشویق و تنبیه 170
- 5-8) تشویق و تنبیه و شکار لحظه ها 171
- 4-8) نقش رابطه ی مربّی و متربّی در تاثیرگذاری تشویق و تنبیه 171
- 9) تکرار و تمرین 172
- 10) ایجاد رقابت مثبت در پای بندی به ارزش ها 173
- 11) تقیّد مربّی به ارزش ها و خودساختگی او 175
- فصل دوم: ده روش دوم 175
- 1-11) ضرورت خودساختگی مربّی 175
- بخش سوم: شیوه های تربیتی راهبردهای صیانت و فضاسازی 175
- 2-11) جایگاه خودساختگی مربّی در تربیت آرمانی 176
- 3-11) خودساختگی مربّی علوی 177
- 12) تحسین ارزش ها، تقبیح ضد ارزش ها 178
- 1-12) شیوه های مؤثر تحسین ارزش و تقبیح ضدارزش 178
- 2-12) مبالغه و تاثیر دو چندان تحسین و تقبیح 180
- 13) خوف و رجاء 182
- 14) هویت بخشی از طریق ایجاد احساس تعلق به گروه 183
- 1-15) اصل حفظ ارتباط 188
- 15) ملازمت و اشراف 188
- 2-15) زوایای حفظ ارتباط در طوفان مشکلات 189
- اشاره 191
- 16) مدیریت بحران در فرض نیاز به درمان 191
- الف) نحوه برخورد با نیاز کاذب مشروع 191
- ب) نحوه برخورد با نیاز کاذب نامشروع 192
- 17) آموزش مستقیم 194
- 18) واکسیناسیون 197
- 19) تکریم نفس 198
- 20) توسل و التجا به اهل بیت (علیهم السلام) 203
- اشاره 206
- 1) ماهیت روش فعال 206
- فصل سوم: روش فعال در تربیت آرمانی 206
- 2) عمق و دوام آموخته: دو فایده ی مده ی روش فعال 209
- 3) شرایط اجرای روش فعال در حوزه ی ارزش ها 209
- 1-3) استدلال عقلی بر لزوم تعبد 209
- 2-3) تقیّد به همگرایی 210
- 3-3) لزوم پیش گیری از نقض غرض 211
- 4) نمونه ی استفاده از روش فعال در درس اخلاق مرحوم علّامه کرباسچیان(رحمه الله) 214
- 1-4) تحلیل جلسه ی اوّل کلاس اخلاق مرحوم استاد علّامه (رحمه الله) 214
- 2-4) تحلیل جلسه ی دوم کلاس اخلاق مرحوم استاد علّامه 217
- بخش چهارم: آموزه های وحی برای سه مقطع مهمّ تربیتی 221
- الف) ترسیم فضای کلی مقاطع سه گانه ی تربیت عقلانی 221
- مقدمه 221
- ب) متن و ترجمه ی روایات سه مقطع تربیتی 222
- اشاره 225
- فصل اول: هفت سال اوّل 225
- 1) معنای «سید بودن» متربّی در 7 سال نخست 225
- صیانت 229
- استدلال 229
- 2) راه کارهایی برای حفظ رضایت کودک در چارچوب ارزش ها 229
- تلقین و فضاسازی 230
- 3) معنای «یربی الصبی» و «دَع ابنَک یَلعَب» 232
- 1-4) توصیه های عبادی 233
- 4) توصیه های عبادی - صیالنتی در هفت سال نخست 233
- 2-4) توصیه های صیانتی 237
- فصل دوم: هفت سال دوم 244
- اشاره 244
- 1) تحلیل تربیتی «عبد و خادم» بودن متربّی و تشریح فرایند «القا و تلقین» 244
- اشاره 247
- 2) تحلیل تربیتی «ادب آموزی» در هفت سال دوم 247
- 1-2) معنا و قلمرو ادب 249
- اشاره 249
- 1-1-2) مظاهر و موقعیت ها 249
- الف) آداب: ناشی از تصدیق حق و شان 250
- 2-1-2) تاثیر و تاثر دریافت های بنیادین و مظاهر ادب 250
- ب) رابطه ی فهم درونی و تجلیات مختلف ادب 251
- ج) زمینه سازی رعایت برخی آداب برای آداب دیگر 252
- اشاره 253
- 2-2) رابطه ی ادب با عناصر بنیادین شناخت 253
- 1-2-2) ادب بر مبنای معرفت عقلانی 253
- الف) عقل: ریشه ی آداب 253
- ب) ادب اکتسابی ثمره ی عقل وهبی 256
- 2-2-2) ادب بر مبنای معرفت وحیانی 259
- 3-2) دشواری تقیّد به آداب و لزوم تدبیر برای ایجاد و پای بندی به آنها 262
- 4-2) آموزش آداب بندگی در هفت سال دوم 265
- 3) تعلیم کتاب 267
- اشاره 269
- 1) «ملازمت و ضمیمه سازی» 269
- فصل سوم: هفت سال سوم 269
- اشاره 274
- 1-2) استقلال طلبی متربّی در هفت سال سوم 274
- 2) استخدام و وزارت 274
- 2-2) دوست یا دشمن! 274
- 3-2) مشورت با متربّی 277
- 4-2) مسئولیت های فردی، خانوادگی و اجتماعی 281
- 5-2) فراگیری حلال و حرام 282
- 6-2) واکسیناسیون 282
- 7-2) دشواری تغییر و تحول در متربّی: پس از پایان مقاطع 288
- الف) لزوم توسل مربّیان و متربّیان به ساحت قدس اهل بیت (علیهم السلام) 290
- حسن ختام 290
- ب) اخلاص و تقوا رمز ثمرات و برکات علامه علوی 291
- فهرست منابع 295
- کتب 295
- جزوات و سایت ها 298
و محبوب با وی مرتبط است، با هم به تفریح می روند، با هم محیط های مفرح را تجربه می کنند، متربّی خواسته های مطلوب خود در خوراک و پوشاک را از سوی مربّی برآورده می بیند. امّا می داند اگر تقاضای رفتن به سینما را داشته باشد قطعاً با پاسخ منفی مواجه می شود.
مثال دیگر قانون نانوشته ای است که خانواده های اصیل هنوز درباره ی دخترانشان رعایت می کنند. از قدیم رسم بر آن بود که دختران بالغ تا به خانه ی شوهر نرفته اند دست به آرایش مو و صورت خود نبرند. این مساله باعث می شد که حیای آن ها در محیط جامعه حفظ شود و کمتر به سوی خودآرایی و جلوه فروشی برای نامحرمان بروند. این قانون در اکثر خانواده های متدین رعایت می شد و دختران از رعایت آن به هیچ وجه احساس عذاب نمی کردند.
این گونه خط قرمزها هم به نفع صیانت متربّی است و هم به طور طبیعی به صورت روالی عادی محترم شمرده می شود. وقتی متربّی سال ها در چارچوب چنین قانونمی بار بیاید شکستن آن برایش دشوار خواهد بود. یلگی و رهایی به نفع متربّی نیست. بی ضابطه و قاعده بودن محیط تربیتی یک ضدتربیت است. منضبط بارآمدن متربّی می تواند زمینه ی مناسبی برای تقیّد او به ارزش ها فراهم کند.
قوانین تعریف شده در دو شکل بایدها و نبایدها بروز می کنند: «رفتارهایی که باید به آن ها پای بند بود» و «رفتارهایی که نباید به آن ها اقدام کرد». مهمّ این است که متربّی خود را کاملاً آزاد نبیند. نپندارد که «هر کاری را می تواند انجام دهد و در هیچ عرصه ای هیچ مانعی سر راهش نیست». چارچوب ها و قوانین محیط، نظم بیرونی را به درون او نیز راه می دهد و این گونه متربّی در سایر محیط ها، «قوانین درونی شده» را خود رعایت می کند.
باز هم تاکید می کنیم که قانون های محیط غالب ارزشی در یک فضای محبت آمیز وضع و ارائه می شوند به طوری که پذیرش آن ها برای متربّی سخت نیست و به طور طبیعی به آن ها تن می دهد یعنی کمتر هوس «به چالش کشیدن این قوانین» را می کند. اگر روزی متربّی خواست این قوانین را به چالش بکشد باید مربّی محکم سر جایش