تربیت آرمانی گذری بر اهداف، راهبردها و شیوه های تربیتی با الهام از سیره ی استاد علامه ی کرباسچیان و استاد روزبه(رحمهاالله) صفحه 164
- پیشگفتار 1
- تقدیم به 1
- لزوم محافظت خود و اطرافیان عذاب الهی 2
- مقدمه 2
- حساسیت مضاعف وظیفه ی تربیت در ایام غیبت 5
- مقدمه 10
- فصل اول: حقوق فرزندان 10
- بخش اول: اهداف و تعریف تربیت 10
- 1) برخی از حقوق فرزندان 11
- 1-1) آموزش اخلاق، احکام و اعتقادات 11
- برخی حقوق فرزندان پسر 13
- اشاره 15
- 3-1) برخی حقوق فرزندان دختر 15
- 1-3-1) حق ساکن نکردن دختر در طبقات بالای منزل 15
- 2-3-1) حق ازدواج به موقع 16
- مقدمه 20
- فصل دوم: تعلیم الهی والدین به فرزندان 20
- 1) قرآن و اصول عقاید 21
- 2) تولی و تبری؛ لازمه ی ولایت 24
- اشاره 25
- 3) آموزش احکام 25
- اشاره 26
- 1-3) احکام عبادات 26
- 1-1-3) آموزش بسم الله الرّحمن الرَّحیم 26
- 2-1-3) اهتمام به نماز فرزندان 28
- 3-1-3) تسبیحات حضرت زهرا (علیهاالسلام) 33
- 2-3) احکام معاملات 33
- اشاره 34
- 4) اخلاق 34
- * صداقت و امانت داری 37
- 1-4) اخلاق اجتماعی 37
- * تواضع 38
- * احسان به بدهکار 39
- * احترام به والدین 39
- * حسن خلق 40
- * وفای به عهد 41
- * صبر و شکر 42
- 2-4) اخلاق فردی 42
- * شرح صدر 42
- * زهد 43
- * قناعت 44
- * دوری از حسد 45
- * بغض دنیا 45
- * خوف و رجا 46
- فصل سوم: تربیت: نهادینه سازی ارزش ها 47
- 1) تشریح مختصات نهادینه سازی 47
- مقدمه 47
- 1-1) نهادینه ساختن: مستقر کردن 47
- 2-1) طیف بردار بودن نهادینگی 49
- اشاره 49
- 1-2-1) سقف نهادینه شدن 50
- 2-2-1) کف (حدّاقل) نهادینه شدن 52
- بخش دوم: «صیانت» و «فضاسازی» دو راهبرد اصلی تربیت 55
- مقدمه 55
- 2) شتاب باید! 60
- اشاره 62
- فصل دوم: صیانت نفس متربّی 62
- 1) آسیب پذیر بودن انسان در برابر نفس اماره و شیطان 63
- 2) شهوت: مهمّ ترین حجاب عقل 64
- 3) تقوا (پرهیز): مهمّ ترین شاخصه ی صیانت 70
- اشاره 73
- 4) مراحل تنربیتی اعمال تقوی 73
- 1-4) مرحله ی اول: صیانت بیرونی 73
- 2-4) مرحله ی دوم: صیانت درونی 74
- 3-4) نقش آفرینی عنصر «صیانت» و «تقوا» در همه ی مراحل یاد شده 75
- اشاره 76
- 5) مهمّ ترین عوامل تأثیرگذار در صیانت 76
- 1-5) سنّ متربّی 77
- 2-5) میزان حساسیت متربّی در برابر تحریک ها 78
- 3-5) جنس متربّی 79
- الف) فتنه ی نخست در سوره ی یوسف: عشق توجیه پذیر 80
- ب) فتنه ی دوم در سوره ی یوسف: عشق خوش سرانجام! 82
- د) آموزش سوره ی نور و رویکردهای تقوا محور 84
- ج) آموزش نداده سوره ی یوسف به بانوان: توصیه ای عفیفانه و دلسوزانه 84
- 4-5) نظارت: ضامن تداوم صیانت 85
- 1-4-5) نیاز به صیانت و نفی ناپذیری آن 85
- 2-4-5) نظارت و برخی شیوه های آن 86
- 6) یک آفت کمتر، بهتر 87
- 7) تربیت در محیط باز، تربیت در محیط بسته 88
- الف) محیط باز 88
- اشاره 88
- ب) محیط بسته 89
- اشاره 90
- 1-8) «تربیت گلخانه ای» به معنای «نازپرورده کردن متربّی» 90
- 8) تربیت در محیط بسته: تربیت گلخانه ای؟ 90
- 2-8) تربیت گلخانه ای به معنای «صیانت در عین مقاوم سازی» 92
- اشاره 92
- 1-2-8) شرایط آفات و لزوم تناسب آن ها با مقاومت متربّی 94
- 2-2-8) مقاومت: «صیانت درونی» 96
- 3-2-8) قابل جمع نبودن واکسیناسیون با آلوده کردن متربّی 96
- 4-2-8) تحقّق مقاومت عقلانی پس از بلوغ عقلی 99
- 5-2-8) جمع بندی 100
- اشاره 101
- 3-8) علامه ی علوی و «صیانت در عین مقاوم سازی» 101
- 1-3-8) گزینش دقیق دانش آموزان 102
- 2-3-8) گزینش و نظارت دقیق بر معلّمان 103
- 3-3-8) علّامه و صیانت های ریزبینانه 104
- اشاره 105
- 9) پاسخ به چند پرسش پیرامون صیانت 105
- 1-9) محیط های صیانت نشده: باعث کاهش لغزش های فاحش؟ 106
- 2-9) صیانت: تحدید آزادی متربّی؟ 108
- 3-9) تجربه و کاهش خطا 111
- 4-9) صیانت: مایه ی انزوا؟ 115
- 5-9) عقده و فشار: حاصل صیانت؟ 120
- مقدمه 124
- 1) ترسیم مختصات فضاسازی 124
- فصل سوم: فضاسازی دومین راهبرد تربیت عقلانی 124
- 2) ارکان فضاسازی 125
- اشاره 125
- 1-2) رکن نخست: شناخت 125
- اشاره 125
- 1-1-2) شکل شناخت در «کف و سقف نهادینگی ارزش ها» 126
- 2-1-2) فرایند اعطای بینش 127
- 2-2) رکن دوم: عاطفه و احساس 129
- 3-2) رکن سوم: قانون و چارچوب 133
- 1-3-2) قوانین و خط قرمزها 133
- 2-3-2) اصل «حفظ ارتباط» در کنار «رعایت ظرفیت روحی متربّی» 136
- 1-3) بعد اعتقادی 137
- اشاره 137
- 3) نمونه هایی از فضاسازی در دو بعد اعتقادی و رفتاری 137
- 2-3) بعد رفتاری 139
- فصل اوّل: ده روش نخست 143
- مقدمه 143
- 1) جایگزین سازی اشتغالات مثبت 144
- 1-1) بی کاری و به خطر افتادن صیانت 144
- 2-1) اشتغال مثبت و فضاسازی 145
- 1-2) مختصات همدلی و همزبانی 147
- 2) همدلی و هم زبانی 147
- 2-2) گفتگوهای غیررسمی و نتایج صیانتی 148
- 3-2) گفتگوهای غیررسمی و فضاسازی 150
- 1-3) اثر وقت گذاری ویژه در فضاسازی 151
- 3) وقت گذاری ویژه 151
- 2-3) تاکید مربّی علوی بر وقت گذاری ویژه 154
- 1-4) نظارت و حیاانگیزی 156
- 4) مصاحبت و نظارت 156
- 2-4) زیان های محیط رها از نظارت 157
- 5) ابهت و حرمت 160
- 6) ارزیابی و محاسبه 161
- 1-7) آگاهی در عین اعتماد 163
- 7) عکس العمل رازدارانه در برابر خطا 163
- 2-7) عکس العمل طبیب گونه 164
- 1-8) تعریف تشویق و تنبیه 165
- 8) تنبیه و تشویق 165
- اشاره 165
- 2-8) مراتب تشویق و تنبیه با توجّه به میزان عقلانیت متربّی 167
- 3-8) رعایت تدریج در تشویق و تنبیه 170
- 5-8) تشویق و تنبیه و شکار لحظه ها 171
- 4-8) نقش رابطه ی مربّی و متربّی در تاثیرگذاری تشویق و تنبیه 171
- 9) تکرار و تمرین 172
- 10) ایجاد رقابت مثبت در پای بندی به ارزش ها 173
- فصل دوم: ده روش دوم 175
- 11) تقیّد مربّی به ارزش ها و خودساختگی او 175
- 1-11) ضرورت خودساختگی مربّی 175
- بخش سوم: شیوه های تربیتی راهبردهای صیانت و فضاسازی 175
- 2-11) جایگاه خودساختگی مربّی در تربیت آرمانی 176
- 3-11) خودساختگی مربّی علوی 177
- 12) تحسین ارزش ها، تقبیح ضد ارزش ها 178
- 1-12) شیوه های مؤثر تحسین ارزش و تقبیح ضدارزش 178
- 2-12) مبالغه و تاثیر دو چندان تحسین و تقبیح 180
- 13) خوف و رجاء 182
- 14) هویت بخشی از طریق ایجاد احساس تعلق به گروه 183
- 1-15) اصل حفظ ارتباط 188
- 15) ملازمت و اشراف 188
- 2-15) زوایای حفظ ارتباط در طوفان مشکلات 189
- اشاره 191
- الف) نحوه برخورد با نیاز کاذب مشروع 191
- 16) مدیریت بحران در فرض نیاز به درمان 191
- ب) نحوه برخورد با نیاز کاذب نامشروع 192
- 17) آموزش مستقیم 194
- 18) واکسیناسیون 197
- 19) تکریم نفس 198
- 20) توسل و التجا به اهل بیت (علیهم السلام) 203
- 1) ماهیت روش فعال 206
- اشاره 206
- فصل سوم: روش فعال در تربیت آرمانی 206
- 3) شرایط اجرای روش فعال در حوزه ی ارزش ها 209
- 1-3) استدلال عقلی بر لزوم تعبد 209
- 2) عمق و دوام آموخته: دو فایده ی مده ی روش فعال 209
- 2-3) تقیّد به همگرایی 210
- 3-3) لزوم پیش گیری از نقض غرض 211
- 4) نمونه ی استفاده از روش فعال در درس اخلاق مرحوم علّامه کرباسچیان(رحمه الله) 214
- 1-4) تحلیل جلسه ی اوّل کلاس اخلاق مرحوم استاد علّامه (رحمه الله) 214
- 2-4) تحلیل جلسه ی دوم کلاس اخلاق مرحوم استاد علّامه 217
- الف) ترسیم فضای کلی مقاطع سه گانه ی تربیت عقلانی 221
- بخش چهارم: آموزه های وحی برای سه مقطع مهمّ تربیتی 221
- مقدمه 221
- ب) متن و ترجمه ی روایات سه مقطع تربیتی 222
- 1) معنای «سید بودن» متربّی در 7 سال نخست 225
- اشاره 225
- فصل اول: هفت سال اوّل 225
- استدلال 229
- صیانت 229
- 2) راه کارهایی برای حفظ رضایت کودک در چارچوب ارزش ها 229
- تلقین و فضاسازی 230
- 3) معنای «یربی الصبی» و «دَع ابنَک یَلعَب» 232
- 1-4) توصیه های عبادی 233
- 4) توصیه های عبادی - صیالنتی در هفت سال نخست 233
- 2-4) توصیه های صیانتی 237
- 1) تحلیل تربیتی «عبد و خادم» بودن متربّی و تشریح فرایند «القا و تلقین» 244
- فصل دوم: هفت سال دوم 244
- اشاره 244
- اشاره 247
- 2) تحلیل تربیتی «ادب آموزی» در هفت سال دوم 247
- 1-2) معنا و قلمرو ادب 249
- اشاره 249
- 1-1-2) مظاهر و موقعیت ها 249
- الف) آداب: ناشی از تصدیق حق و شان 250
- 2-1-2) تاثیر و تاثر دریافت های بنیادین و مظاهر ادب 250
- ب) رابطه ی فهم درونی و تجلیات مختلف ادب 251
- ج) زمینه سازی رعایت برخی آداب برای آداب دیگر 252
- اشاره 253
- 1-2-2) ادب بر مبنای معرفت عقلانی 253
- 2-2) رابطه ی ادب با عناصر بنیادین شناخت 253
- الف) عقل: ریشه ی آداب 253
- ب) ادب اکتسابی ثمره ی عقل وهبی 256
- 2-2-2) ادب بر مبنای معرفت وحیانی 259
- 3-2) دشواری تقیّد به آداب و لزوم تدبیر برای ایجاد و پای بندی به آنها 262
- 4-2) آموزش آداب بندگی در هفت سال دوم 265
- 3) تعلیم کتاب 267
- اشاره 269
- 1) «ملازمت و ضمیمه سازی» 269
- فصل سوم: هفت سال سوم 269
- اشاره 274
- 1-2) استقلال طلبی متربّی در هفت سال سوم 274
- 2-2) دوست یا دشمن! 274
- 2) استخدام و وزارت 274
- 3-2) مشورت با متربّی 277
- 4-2) مسئولیت های فردی، خانوادگی و اجتماعی 281
- 6-2) واکسیناسیون 282
- 5-2) فراگیری حلال و حرام 282
- 7-2) دشواری تغییر و تحول در متربّی: پس از پایان مقاطع 288
- حسن ختام 290
- الف) لزوم توسل مربّیان و متربّیان به ساحت قدس اهل بیت (علیهم السلام) 290
- ب) اخلاص و تقوا رمز ثمرات و برکات علامه علوی 291
- کتب 295
- فهرست منابع 295
- جزوات و سایت ها 298
2-7) عکس العمل طبیب گونه
یک مربّی هشیار و ارزش مدار نسبت به کوچک ترین رفتارها، تکه کلام ها، تعبیرها، واکنش ها و.... متربّی اش حساس است. حسّاسیّت او ایجاب می کند که نسبت به احتمال ها ترتیب اثر دهد. آن ها را ریشه یابیکند و پی منشاشان بگردد. مربّی ارزش مدار می داند که نسبت به این احتمال ها مسؤول است چون ممکن است این احتمال ها در آینده بستر وقوع فجایعی باشند. اگر مربّی به این احتمالات ترتیب اثر ندهد و به آن ها بی اعتنا باشد یا، بدتر از این، به توجیه آن ها روی آورد نمی تواند بعدها نسبت به مشکلات و عوارض وحشتناک خطاها معذور باشد.
بله، مربّی حق ندارد خطا را به یقین به متربّی خود نسبت دهد. حق ندارد آبروی او را ببرد. حق ندارد آن را ملاک ارزیابی فعلی متربّی قرار دهد امّا در عین حال حق ندارد از پی گیری احتمال خطا سرباز بزند.
عملکرد مربّی را می توان به عملکرد یک پزشک تشبیه کرد. پزشک به کوچک ترین علایم و عوارض در بدن بیمارش، حساس است. بله، به صرف وجود برخی علایم، قاطعانه یک بیماری را به مراجع خود نسبت نمی دهد امّا در عین حال دست از پی گیری و ریشه یابی برنمی دارد. هر واکنش بدنی و هر عارضه ای، پزشک را حساس می کند و تا به واقعیت مطلب پی نبرد خیالش راحت نمی شود. اگر پزشکی اساساض در برابر احتمالات بیماری، اهل حمل بر صحت باشد و اعتنایی به علایم نکند، هر عاقلی وی را تخطئه می کند. در امر تربیت نیز حساسیتی بسیار بیشتر از کار پزشک مطرح است. مربّی، پزشک روح است. هر علامت و عارضه ای باید وی را حساس کند و به دقّت وادارد. در غیر این صورت در پروسه ی تربیت، فرد موفقی به حساب نخواهد آمد.
کسانی که با علامه ی علوی محشور بودند یادشان است که شاگردان علّامه وی را به عنوان رازدار خود می دانستند، مشکلات خود را با وی طرح می کردند و هراسی نداشتند که مبادا علّامه آبروی آنها را ببرد. او آن قدر بات ظرفیت و سعه ی صدر با معضلات متربّیانش برخورد می کرد که حتی دانش آموزی پیش وی می آمد و با