تربیت آرمانی گذری بر اهداف، راهبردها و شیوه های تربیتی با الهام از سیره ی استاد علامه ی کرباسچیان و استاد روزبه(رحمهاالله) صفحه 167

عملش باز دارد. به این ترتیب تنبیه را چنین تعریف می کنیم: «ایجاد احساس ناخوشایند در متربّی در پی رفتار ضد ارزشی؛ به منظور آگاه کردن وی از قبح خطایش.» پس هدف نهایی تنبیه، «باز داشتن متربّی از تکرار خطایش» می باشد.

البته باید کاری کرد تا او در همه ی مراحل تربیت، «زیبا بودن» را مساوی «خوشایند بودن» نشناسد و «زشت بودن» را مساوی «ناخوشاغیند بودن» نداند. ممکن است در مراحل اوّلیه، که متربّی دچار ضعف ادراک است، این تساوی ها را برقرار کند امّا آرام آرام باید وارد حوزه ی شناختی وی شد و کاری کرد که «ناخوشایندی» و «خوشایندی» را اثر یک فعل زشت و زیبا بداند نه این که میان آن ها تساوی برقرار کند. در شرایط ایده آل او زشتی عمل زشت را به خاطر خود آن عمل می داند و زیبایی عمل زیبا را به خاطر خوبی خود آن می شناسد. البته می فهمد که اثر این کار زشت، احساس ناخوشایند هم هست؛ همان گونه که اثر آن کار زیبا، احساس خوشایند می باشد.

2-8) مراتب تشویق و تنبیه با توجّه به میزان عقلانیت متربّی

تشویق ها را می توان میان دو رتبه ی «محرک های بیرونی» و «محرک های درونی» به صورت یک طیف نگریست. همین طور می توان تنبیه ها را میان دو رتبه ی «بازدارنده های بیرونی» و «بازدارنده های درونی» طبقه بندی کرد.

کودک فاقد رشد عقلانی، نیازمند محرک ها و بازدارنده های بیرونی است و خوبی و بدی را در «احساس خوشایند و ناخوشایند» مربّی اش خلاصه می کند. در این رتبه برای تشویق و تنبیه مثلاً می توان از «نمادها» استفاده کرد. نمادها سمبل هایی هستند که می توانند در قالب اشاره و تصویر ارائه شوند. گاه نمادها علامت یک احساس درونی هستند و می توانند احساس خوشایند یا ناخوشایندی را منتقل کنند. مثلاً ابرو در هم کشیدن، نماد ناراحتی و خشم است. سر تکان دادن، نماد تأسف است. مشت خود را جلو دهان گرفتن، نماد تعجب فراوان است. لب گزیدن، نماد نگرانی است. چشم غره رفتن، نماد هشدار است. حرکت دست ها و چشم ها نمادسازی می کند.

حتی می توان در یک جمع تربیتی (مثل خانه) نمادهایی را تعریف کرد. خاصیت