تربیت آرمانی گذری بر اهداف، راهبردها و شیوه های تربیتی با الهام از سیره ی استاد علامه ی کرباسچیان و استاد روزبه(رحمهاالله) صفحه 168

نمادها این است که به راحتی می توان از آن ها بهره جست و تأثیرگذاری آن ها نیز همیق است. این ها می توانند نمادهای تنبیه باشند. گاهی هم نمادها حالت تشویقی دارند؛ مثل آغوش گشودن که نماد استقبال و تحسین است. لبخند زدن که نماد تمجید است. دست به سینه گذاشتن که نماد تشکر است و.....

محرک های بیرونی می توانند اشکال دیگری هم پیدا کنند. مثلاً تشویق ها می توانند به صورت تشویق زبانی باشند یعنی جملاتی به متربّی بگوییم که انعکاس دهنده ی احساس خوب ما نسبت به رفتار ارزشی وی باشد. حتی تشویق ها می توانند شکل مادی هم داشته باشند. خود این مصادیق البته می توانند اشکال متعدد بپذیرند.

بازدارنده های بیرونی نیز می توانند اشکال و مراتب مختلفی داشته باشند. مواردی مثل قهرها، محرومیت ها، تهدیدها و تحویل نگرفتن ها، می توانند به عنوان بازدارنده های بیرونی طرح شوند.

برای این که از کدام مصداق تشویق یا تنبیه استفاده کنیم؛ یک ملاک اساسی و کلی وجود دارد و آن لحاظ کردن نتیجه ای است که از تشویق یا تنبیه انتظار داریم. چنان که گفتیم اصل در هر دو این ابزارها آن است که متربّی را نسبت به حسن رفتار ارزشی یا قبح رفتار ضد ارزشی اش، «آگاه و متوجه» کنیم. اثر این آگاهی، شوق بیشتر به انجام کار خوب یا بازداشته شدن از کار زشت است. ممکن است یک متربّی به صرف بازتاب «نماد»ها این توجّه را پیدا کند. ممکن است برای متربّی دیگری نمادهای تشویقی یا تنبیهی، توجّه آور نباشند. در این حالت نیاز به مصادیق دیگری پیدا می شود.

این که متربّی برای توجّه یافتن، به کدام رتبه از محرک ها یا بازدارنده های بیرونی نیازمند است؛ توسط مربّی او سنجیده می شود. شناخت مربّی با تجربه از متربّی اش، در این موقعیت بسیار تاثیرگذار خواهد بود.

محرک ها و بازدارنده های بیرونی البته ممکن است بلافاصله در پی رفتار فرد در برابر او قرار بگیرند (معجل(1)). نیز ممکن است با تأخیر زمانی رخ دهد (مؤجّل(2)).

1- معجل یعنی نقد و بلافاصله.

2- مؤجّل یعنی مهلت دار و با فاصله ی زمانی.