تربیت آرمانی گذری بر اهداف، راهبردها و شیوه های تربیتی با الهام از سیره ی استاد علامه ی کرباسچیان و استاد روزبه(رحمهاالله) صفحه 169

به علاوه می توانند شکل مادی و محسوس و یا غیرمادی و نامحسوس را داشته باشند. یکی از بازدارنده ها و محرک های نامحسوس و مؤجّل، تنبیه ها و تشویق های الهی هستند. جهنم و بهشت دو مظهر مهمّ این تنبیه و تشویق هستند. خداوند متعال در مواضع متعدد قرآن کریم این مشوق ها و منبه ها را در قالب وعده و وعید مطرح ساخته است. گاه حتی آن ها را شرح و بسط هم داده و کم و کیفشان را بیان فرموده است.

متربی در سنین پایین تر، در برابر محرک ها و بازدارنده های «آنی» و «محسوس» واکنش نشان می دهد. با بالاتر رفتن سن و رشد عقلانی، این قابلیت را می یابد که تشویق و تنبیه های نامحسوس و مؤجل را ادراک کند. لذا در سنین بالاتر می توان این وعده و وعیدها را در قالب آموزش معاد به وی آموخت. شنیدن و ادراک این منبه ها و مشوق ها، می تواند همان احساس ناخوشایند یا خوشایند را ایجاد کند و فرد را نسبت به قبح ضد ارزش ها و حسن ارزش ها متوجه نماید.

به هر طریق این که تشویق و تنبیه، معجل باشد یا مؤجّل، محسوس باشد یا غیرمحسوس، بستگی به همان قیدی دارد که در تعریف تشویق و تنبیه مطرح شد. مهمّ این است که چه رتبه ای از مشوق ها و منبه ها، برای متربّی «آگاهی» و «توجه» ایجاد می کند. متناسب با این ملاک می توان تشویق ها و تنبیه های مختلف و متنوعی را شکل داد.

ترتیب اثر دادن به محرک ها و بازدارنده های بیرونی محسوس و آنی، یک رتبه است. رتبه ی بالاتر از آن کسانی است که در برابر محرک ها و بازدارنده های نامحسوس و مؤجل ترتیب اثر می دهند یعنی وعده و وعیدها آن ها را به راه می اندازد یا متوقف می کند. رتبه ی بالاتر را متربّیانی دارا هستند که تشویق و تنبیه های الهی برای آن ها کارساز است. این مشوق ها و منبه ها هم نامحسوس هستند و هم مؤجل. بنابراین فهم و تاثیر پذیری در قبال آن ها، درک بالاتری می طلبد.

بالاترین رتبه ی ادراک مربوط به کسانی است که صرفاً با انگیزه های درونی و بازدارنده های درونی در مسیر ارزش ها گام می نهند و از ضد ارزش ها پرهیز می ورزند؛ چه از عواقب آن باخبر باشند و چه نباشند. اینان بدی های عقلانی و وحیانی