تربیت آرمانی گذری بر اهداف، راهبردها و شیوه های تربیتی با الهام از سیره ی استاد علامه ی کرباسچیان و استاد روزبه(رحمهاالله) صفحه 2

نه معتقدیم که آن بزرگوار منزه از خطا و اشتباه بوده است. مهمّ این است که تلاش صادقانه و خاصه ی این طلایه دار را همان گونه که بوده، بشناسیم و سپس اگر نقد و ایرادی به آن داریم شجاعانه و با صراحت بیان کنیم. اگر مرحوم علامه، خود در قید حیات بود، چه بسا برخی روش های خرد و جزئی را، که در گذشته عمل می کرد، اکنون قابل اجرا نمی دانستند. امّا مهمّ رویکردهای کلی و اصول ثابت و کهنه ناشدنی تربیت انسان است که با گذشت زمان، دستخوش تفاوت نمی شود.

این خدمتگزار امیرالمؤمنین (علیه السلام) با انسان شناسی برگرفته از آموزه های قرآن و اهل بیت (علیهم السلام)، راهبردهای اصلی و روش های الهی تربیت یک مؤمن وفادار به اسلان و تشیع را تشخیص داد و در راه عملیاتی کردن آنها، مخلصانه و با تمام توان کوشید.

در این کتاب سعی کرده ایم تا بلویی نسبتاً جامع از مشی تربیتی مرحوم استاد علّامه کرباسچیان در مؤسسه ی قویم علوی ترسیم کنیم و در منظر همه ی علاقمندان به تربیت اصیل دینی، به خصوص مربّیان، قرار دهیم. البته ما در این وجیزه از ظنّ خود یار علّامه شده ایت و - با سابقه ی سی سال شاگردی و همکاری و همنفسی با وی - از پنجره ی خود به سلوک تربیتی وی نگریسته ایم. ممکن است ابعاد دیگری از سیره ی تربیتی مرحوم استاد از نگاه ما به دور مانده باشد. به همین خاطر از نظرات مشفقانه و نقدهای متخصصانه ی صاحب نظران در این عرصه، استقبال می کنیم و تعامل نظریه پردازانه در این زمینه را موجب غنای این طرح تربیتی می شناسیم.

در این کتاب به عنوان مقدمه، درباره ی ضرورت اقدام به تربیت فرزندان شیعه سخن گفه ایم و مضاعف شدن این ضرورت را در زمان غیبت و غربت امام عصر(علیه السلام) یادآوری کرده ایم.

در بخش اوّل کتاب به بیان اهداف تربیت پرداخته ایم. در این بخش ابتدا اشاره ای گذرا به حقوق فرزندان صورت گرفته و سپس محورهای اصلی آموزه های تربیت در مکتب وحی تبیین شده است. آن گاه به تعریف صحیح و مختار از تربیت و مشخصات یک متربّی ایده آل و آرمانی پرداخته ایم.

بخش دوم کتاب به بیان دو راهبرد اصلی و اساسی تربیت آرمانی اختصاص یافته است و به این منظور در نخستین فصل، رویکرد «پیشگیری به جای درمان» را از نگاه مرحوم استاد علّامه توضیح داده ایم. در فصل دوم و سوم به ترتیب راهبرد «صیانت نفس متربّی » و «فضاسازی برای او» تبیین شده است.

در بخش سوم کتاب براساس دو راهبرد مذکور، راهکارهای تربیت آرمانی بیان شده است. مجموعاً بیست و یک روش را توضیح داده ایم که یکی از آنها روش فعال در مشی تربیتی مرحوم علّامه است و به خاطر اهمیت و حساسیتی که دارد در فصلی جداگانه ذکر شده است.

در آخرین بخش کتاب، آموزه های وحی برای سه مقطع مهمّ تربیتی، در سه فصل جداگانه توضیح داده شده است.

حسن ختام همه ی مباحث بیان ضرورت توسل و التجا به امام عصر (علیه السلام) است که روح همه ی روش ها و جان مایه ی همه ی راهکارهای تربیت می باشد.

لازم به تذکر است که در این کتاب به روال پژوهش های معمول دانشگاهی بحث نکرده ایم. همت اصلی، تبیین چارچوب روشن عملی «تربیت آرمانی» بوده است و صرفاً به دنبال ارائه ی یک طرح عملی اثباتی بوده ایم. از این رو مبانی نظری و نیز نقد و بررسی تئوری های مخالف در این کتاب نیامده است.

هدف ما در این طرح عملی آن است که ببینیم چگونه می توان در چارچوب کتاب و سنت یک «متربّی آرمانی» را تربیت کرد. «متربّی آرمانی» در فرهنگ وحی در یک کلام «بنده ای واقعی برای خداوند متعال» است. معتقدیم این طرح «ظرفیت» رساندن متربّی ان امروز به این نقطه را دارد. هر قدر که بتوانیم در این مسیر طراحی شده گام برداریم و به پیش برویم به هدف مزبور نزدئیک تر می شویم و البته «ما لا یدرک کله یترک کله». به تعبیر روشن تر نگاه ما در این طرح، یک نگاه «طیف بردار و نسبی»است نه یک نگاه «صفر و یکی مطلق». تا هر اندازه که بتوانیم در این مسیر حرکت کنیم به آن هدف ارزشمند، نزدیک تر خواهیم شد و البته انصراف دادن از این مسیر نیز مقرون به صواب نیست.

علاقمندان می توانند تفصیل این مباحث را در مجموعه ی سه جلدی کتاب «تربیت عقلانی»، که پیش از «تربیت آرمانی» منتشر شده است، ملاحظه فرمایند. امیدواریم کتاب حاضر گامی مؤثر و مفید در جهت آشنایی عمیق تر با مکتب تربیتی اهل بیت (علیه السلام) باشد.

مقدمه

لزوم محافظت خود و اطرافیان عذاب الهی

قرآن کریم به اهل ایمان چنین دستور می دهد:

یا اَیُّهَاالَّذینَ آمنُوا قُوا اَنفُسَکُم وَ اَهلیکُم ناراً و قُودُهَا النّاسُ وَ الحِجارهُ عَلَیها مَلائِکَهٌ غِلاظٌ شِدادٌ لا یَعصُمونَ اللهَ ما اَمَرَهُم وَ یَفعَلُونَ ما یُِؤمَرُونَ.(1) ای کسانی که ایمان آورده اید! خود و خانواده تان را از آتشی بازدارید (دوزخ)؛ که هیزمش مردمان و سنگ است. فرشتگانی سخت گیر و بی دارا بر آن گمارده اند که خداوند را در آن چه فرمانشان داده عصیان نمی کنند و بدانچه فرمان داده شده اند عمل می نمایند.

براساس این آیه ی مبارکه، اهل ایمان موظفند که خود و خویشانشان را از آتش دردناک دوزخ نگاه دارند. این محافظت از طریق انجام تکالیف امکان پذیر است. اهل ایمان با بازداشتن خود و خانواده شان از نواهی الهی، آن ها را از آتش نگاه می دارند.

امیرمؤمنان (علیه السلام)، در تبیین آیه ی شریفه فرموده اند:

معنای آن این است که آنچه با آموختنش از آتش دوزخ نجات می یابید، به ایشان بیاموز.(2)

1- تحریم/6.

2- منیه المرید/381 و 382. (سایر مدارک این بخش از روایت: ارشاد القلوب/1/184- مجموعه ورام/1/6).