تربیت آرمانی گذری بر اهداف، راهبردها و شیوه های تربیتی با الهام از سیره ی استاد علامه ی کرباسچیان و استاد روزبه(رحمهاالله) صفحه 207
- پیشگفتار 1
- تقدیم به 1
- مقدمه 2
- لزوم محافظت خود و اطرافیان عذاب الهی 2
- حساسیت مضاعف وظیفه ی تربیت در ایام غیبت 5
- فصل اول: حقوق فرزندان 10
- مقدمه 10
- بخش اول: اهداف و تعریف تربیت 10
- 1) برخی از حقوق فرزندان 11
- 1-1) آموزش اخلاق، احکام و اعتقادات 11
- برخی حقوق فرزندان پسر 13
- 3-1) برخی حقوق فرزندان دختر 15
- اشاره 15
- 1-3-1) حق ساکن نکردن دختر در طبقات بالای منزل 15
- 2-3-1) حق ازدواج به موقع 16
- مقدمه 20
- فصل دوم: تعلیم الهی والدین به فرزندان 20
- 1) قرآن و اصول عقاید 21
- 2) تولی و تبری؛ لازمه ی ولایت 24
- اشاره 25
- 3) آموزش احکام 25
- اشاره 26
- 1-3) احکام عبادات 26
- 1-1-3) آموزش بسم الله الرّحمن الرَّحیم 26
- 2-1-3) اهتمام به نماز فرزندان 28
- 3-1-3) تسبیحات حضرت زهرا (علیهاالسلام) 33
- 2-3) احکام معاملات 33
- اشاره 34
- 4) اخلاق 34
- * صداقت و امانت داری 37
- 1-4) اخلاق اجتماعی 37
- * تواضع 38
- * احسان به بدهکار 39
- * احترام به والدین 39
- * حسن خلق 40
- * وفای به عهد 41
- 2-4) اخلاق فردی 42
- * شرح صدر 42
- * صبر و شکر 42
- * زهد 43
- * قناعت 44
- * دوری از حسد 45
- * بغض دنیا 45
- * خوف و رجا 46
- فصل سوم: تربیت: نهادینه سازی ارزش ها 47
- مقدمه 47
- 1) تشریح مختصات نهادینه سازی 47
- 1-1) نهادینه ساختن: مستقر کردن 47
- 2-1) طیف بردار بودن نهادینگی 49
- اشاره 49
- 1-2-1) سقف نهادینه شدن 50
- 2-2-1) کف (حدّاقل) نهادینه شدن 52
- بخش دوم: «صیانت» و «فضاسازی» دو راهبرد اصلی تربیت 55
- مقدمه 55
- 2) شتاب باید! 60
- اشاره 62
- فصل دوم: صیانت نفس متربّی 62
- 1) آسیب پذیر بودن انسان در برابر نفس اماره و شیطان 63
- 2) شهوت: مهمّ ترین حجاب عقل 64
- 3) تقوا (پرهیز): مهمّ ترین شاخصه ی صیانت 70
- 4) مراحل تنربیتی اعمال تقوی 73
- اشاره 73
- 1-4) مرحله ی اول: صیانت بیرونی 73
- 2-4) مرحله ی دوم: صیانت درونی 74
- 3-4) نقش آفرینی عنصر «صیانت» و «تقوا» در همه ی مراحل یاد شده 75
- 5) مهمّ ترین عوامل تأثیرگذار در صیانت 76
- اشاره 76
- 1-5) سنّ متربّی 77
- 2-5) میزان حساسیت متربّی در برابر تحریک ها 78
- 3-5) جنس متربّی 79
- الف) فتنه ی نخست در سوره ی یوسف: عشق توجیه پذیر 80
- ب) فتنه ی دوم در سوره ی یوسف: عشق خوش سرانجام! 82
- ج) آموزش نداده سوره ی یوسف به بانوان: توصیه ای عفیفانه و دلسوزانه 84
- د) آموزش سوره ی نور و رویکردهای تقوا محور 84
- 1-4-5) نیاز به صیانت و نفی ناپذیری آن 85
- 4-5) نظارت: ضامن تداوم صیانت 85
- 2-4-5) نظارت و برخی شیوه های آن 86
- 6) یک آفت کمتر، بهتر 87
- 7) تربیت در محیط باز، تربیت در محیط بسته 88
- الف) محیط باز 88
- اشاره 88
- ب) محیط بسته 89
- اشاره 90
- 8) تربیت در محیط بسته: تربیت گلخانه ای؟ 90
- 1-8) «تربیت گلخانه ای» به معنای «نازپرورده کردن متربّی» 90
- 2-8) تربیت گلخانه ای به معنای «صیانت در عین مقاوم سازی» 92
- اشاره 92
- 1-2-8) شرایط آفات و لزوم تناسب آن ها با مقاومت متربّی 94
- 3-2-8) قابل جمع نبودن واکسیناسیون با آلوده کردن متربّی 96
- 2-2-8) مقاومت: «صیانت درونی» 96
- 4-2-8) تحقّق مقاومت عقلانی پس از بلوغ عقلی 99
- 5-2-8) جمع بندی 100
- اشاره 101
- 3-8) علامه ی علوی و «صیانت در عین مقاوم سازی» 101
- 1-3-8) گزینش دقیق دانش آموزان 102
- 2-3-8) گزینش و نظارت دقیق بر معلّمان 103
- 3-3-8) علّامه و صیانت های ریزبینانه 104
- اشاره 105
- 9) پاسخ به چند پرسش پیرامون صیانت 105
- 1-9) محیط های صیانت نشده: باعث کاهش لغزش های فاحش؟ 106
- 2-9) صیانت: تحدید آزادی متربّی؟ 108
- 3-9) تجربه و کاهش خطا 111
- 4-9) صیانت: مایه ی انزوا؟ 115
- 5-9) عقده و فشار: حاصل صیانت؟ 120
- 1) ترسیم مختصات فضاسازی 124
- مقدمه 124
- فصل سوم: فضاسازی دومین راهبرد تربیت عقلانی 124
- اشاره 125
- اشاره 125
- 2) ارکان فضاسازی 125
- 1-2) رکن نخست: شناخت 125
- 1-1-2) شکل شناخت در «کف و سقف نهادینگی ارزش ها» 126
- 2-1-2) فرایند اعطای بینش 127
- 2-2) رکن دوم: عاطفه و احساس 129
- 3-2) رکن سوم: قانون و چارچوب 133
- 1-3-2) قوانین و خط قرمزها 133
- 2-3-2) اصل «حفظ ارتباط» در کنار «رعایت ظرفیت روحی متربّی» 136
- 1-3) بعد اعتقادی 137
- 3) نمونه هایی از فضاسازی در دو بعد اعتقادی و رفتاری 137
- اشاره 137
- 2-3) بعد رفتاری 139
- فصل اوّل: ده روش نخست 143
- مقدمه 143
- 1) جایگزین سازی اشتغالات مثبت 144
- 1-1) بی کاری و به خطر افتادن صیانت 144
- 2-1) اشتغال مثبت و فضاسازی 145
- 2) همدلی و هم زبانی 147
- 1-2) مختصات همدلی و همزبانی 147
- 2-2) گفتگوهای غیررسمی و نتایج صیانتی 148
- 3-2) گفتگوهای غیررسمی و فضاسازی 150
- 3) وقت گذاری ویژه 151
- 1-3) اثر وقت گذاری ویژه در فضاسازی 151
- 2-3) تاکید مربّی علوی بر وقت گذاری ویژه 154
- 1-4) نظارت و حیاانگیزی 156
- 4) مصاحبت و نظارت 156
- 2-4) زیان های محیط رها از نظارت 157
- 5) ابهت و حرمت 160
- 6) ارزیابی و محاسبه 161
- 1-7) آگاهی در عین اعتماد 163
- 7) عکس العمل رازدارانه در برابر خطا 163
- 2-7) عکس العمل طبیب گونه 164
- 1-8) تعریف تشویق و تنبیه 165
- اشاره 165
- 8) تنبیه و تشویق 165
- 2-8) مراتب تشویق و تنبیه با توجّه به میزان عقلانیت متربّی 167
- 3-8) رعایت تدریج در تشویق و تنبیه 170
- 5-8) تشویق و تنبیه و شکار لحظه ها 171
- 4-8) نقش رابطه ی مربّی و متربّی در تاثیرگذاری تشویق و تنبیه 171
- 9) تکرار و تمرین 172
- 10) ایجاد رقابت مثبت در پای بندی به ارزش ها 173
- فصل دوم: ده روش دوم 175
- 1-11) ضرورت خودساختگی مربّی 175
- بخش سوم: شیوه های تربیتی راهبردهای صیانت و فضاسازی 175
- 11) تقیّد مربّی به ارزش ها و خودساختگی او 175
- 2-11) جایگاه خودساختگی مربّی در تربیت آرمانی 176
- 3-11) خودساختگی مربّی علوی 177
- 12) تحسین ارزش ها، تقبیح ضد ارزش ها 178
- 1-12) شیوه های مؤثر تحسین ارزش و تقبیح ضدارزش 178
- 2-12) مبالغه و تاثیر دو چندان تحسین و تقبیح 180
- 13) خوف و رجاء 182
- 14) هویت بخشی از طریق ایجاد احساس تعلق به گروه 183
- 1-15) اصل حفظ ارتباط 188
- 15) ملازمت و اشراف 188
- 2-15) زوایای حفظ ارتباط در طوفان مشکلات 189
- اشاره 191
- الف) نحوه برخورد با نیاز کاذب مشروع 191
- 16) مدیریت بحران در فرض نیاز به درمان 191
- ب) نحوه برخورد با نیاز کاذب نامشروع 192
- 17) آموزش مستقیم 194
- 18) واکسیناسیون 197
- 19) تکریم نفس 198
- 20) توسل و التجا به اهل بیت (علیهم السلام) 203
- اشاره 206
- 1) ماهیت روش فعال 206
- فصل سوم: روش فعال در تربیت آرمانی 206
- 2) عمق و دوام آموخته: دو فایده ی مده ی روش فعال 209
- 1-3) استدلال عقلی بر لزوم تعبد 209
- 3) شرایط اجرای روش فعال در حوزه ی ارزش ها 209
- 2-3) تقیّد به همگرایی 210
- 3-3) لزوم پیش گیری از نقض غرض 211
- 4) نمونه ی استفاده از روش فعال در درس اخلاق مرحوم علّامه کرباسچیان(رحمه الله) 214
- 1-4) تحلیل جلسه ی اوّل کلاس اخلاق مرحوم استاد علّامه (رحمه الله) 214
- 2-4) تحلیل جلسه ی دوم کلاس اخلاق مرحوم استاد علّامه 217
- الف) ترسیم فضای کلی مقاطع سه گانه ی تربیت عقلانی 221
- بخش چهارم: آموزه های وحی برای سه مقطع مهمّ تربیتی 221
- مقدمه 221
- ب) متن و ترجمه ی روایات سه مقطع تربیتی 222
- فصل اول: هفت سال اوّل 225
- اشاره 225
- 1) معنای «سید بودن» متربّی در 7 سال نخست 225
- صیانت 229
- استدلال 229
- 2) راه کارهایی برای حفظ رضایت کودک در چارچوب ارزش ها 229
- تلقین و فضاسازی 230
- 3) معنای «یربی الصبی» و «دَع ابنَک یَلعَب» 232
- 1-4) توصیه های عبادی 233
- 4) توصیه های عبادی - صیالنتی در هفت سال نخست 233
- 2-4) توصیه های صیانتی 237
- فصل دوم: هفت سال دوم 244
- اشاره 244
- 1) تحلیل تربیتی «عبد و خادم» بودن متربّی و تشریح فرایند «القا و تلقین» 244
- 2) تحلیل تربیتی «ادب آموزی» در هفت سال دوم 247
- اشاره 247
- 1-1-2) مظاهر و موقعیت ها 249
- 1-2) معنا و قلمرو ادب 249
- اشاره 249
- 2-1-2) تاثیر و تاثر دریافت های بنیادین و مظاهر ادب 250
- الف) آداب: ناشی از تصدیق حق و شان 250
- ب) رابطه ی فهم درونی و تجلیات مختلف ادب 251
- ج) زمینه سازی رعایت برخی آداب برای آداب دیگر 252
- اشاره 253
- 2-2) رابطه ی ادب با عناصر بنیادین شناخت 253
- 1-2-2) ادب بر مبنای معرفت عقلانی 253
- الف) عقل: ریشه ی آداب 253
- ب) ادب اکتسابی ثمره ی عقل وهبی 256
- 2-2-2) ادب بر مبنای معرفت وحیانی 259
- 3-2) دشواری تقیّد به آداب و لزوم تدبیر برای ایجاد و پای بندی به آنها 262
- 4-2) آموزش آداب بندگی در هفت سال دوم 265
- 3) تعلیم کتاب 267
- اشاره 269
- فصل سوم: هفت سال سوم 269
- 1) «ملازمت و ضمیمه سازی» 269
- اشاره 274
- 1-2) استقلال طلبی متربّی در هفت سال سوم 274
- 2-2) دوست یا دشمن! 274
- 2) استخدام و وزارت 274
- 3-2) مشورت با متربّی 277
- 4-2) مسئولیت های فردی، خانوادگی و اجتماعی 281
- 6-2) واکسیناسیون 282
- 5-2) فراگیری حلال و حرام 282
- 7-2) دشواری تغییر و تحول در متربّی: پس از پایان مقاطع 288
- الف) لزوم توسل مربّیان و متربّیان به ساحت قدس اهل بیت (علیهم السلام) 290
- حسن ختام 290
- ب) اخلاص و تقوا رمز ثمرات و برکات علامه علوی 291
- کتب 295
- فهرست منابع 295
- جزوات و سایت ها 298
به او معیارهایی کلی می دهد که درکنار مقدمات جزئی و مصداقی خود بگذارد. پس از این، شرایط مهیاست که متربّی خود به نتیجه ی مورد نظر دست یابد. به این ترتیب متربّی، نقش یک شنونده ی منفعل را بازی نمی کند بلکه در قامت یک «جوینده ی فعال» ظاهر می شود. نقش آفرین اصلی صحنه، خود اوست نه این که صرفاً تماشاچی باشد.
در روش «غیرفعال» مربّی نویسنده و کارگردان نمایش است و تنها خود در آن بازی می کند امّا در روش «فعال» هر چند مربّی نویسنده و کارگردان است امّا بازیگر اصلی، متربّی است و خود اوست که با هدایت کارگردان به نتیجه می رسد.
در این فرایند سه مرحله ی اساسی مطرح است:
الف) درگیر کردن: ابتدا لازم است مربّی، متربّی را به دام موضوع اندازد. به همین خاطر دو مرحله را طی می کند. در مرحله اوّل روحیات متربّی را در نظر می گیرد و نسبت به آن موضوع خاص برای وی ایجاد علاقه می نماید. پس از ایجاد انگیزه، نوبت روبه رو کردن وی با اصل مساله می رسد. در چنین بستری می توان ذهن متربّی را به چالش کشید. هر چه علاقه ی متربّی به مساله ای بیشتر و عمیق تر باشد تکاپوی ذهنی او در این چالش، بیشتر برانگیخته می شود.
ب) کاوش: در این مرحله فعالیت ذهنی متربّی آغاز می شود. مساله ی تازه ای به حیطه ی آموخته های وی وارد می گردد. با ورود مساله ی تازه او می کوشد پاسخ آن را از آموزه های خود دریافت کند. این جاست که ذهن متربّی جهت می گیرد و به دانسته هایش ترتیب منطقی می دهد. پس از این باید به دنبال حلقه ی مفقوده گشت و محل آن را در سیر منطقی مقدمات، مشخص کرد. لذا متربّی دست به مطالعه و جست و جو می زند و اطّلاعاتی را جمع آوری می کند که بتواند جای خالی حلقه ی مفقوده را پر کند. در صورت مشخص بودن نتیجه برای مربّی، حتی ممکن است این حلقه ی مفقوده را مربّی به او اعطا کند.
ج) دست یابی به نتیجه: پس از دریافتن حلقه ی مفقوده، همه چیز برای کشف نتیجه آماده است. متربّی به موضوع علاقه مند شده، مقدمات پاسخ به آن را از میان دانسته هایش استخراج کرده و اولویت بندی نموده است. به محض این که حلقه ی