تربیت آرمانی گذری بر اهداف، راهبردها و شیوه های تربیتی با الهام از سیره ی استاد علامه ی کرباسچیان و استاد روزبه(رحمهاالله) صفحه 209

لطف و مهر او را جبران کند. بنابراین متربّی - در پرتو نور عقل - «خود» لزوم احسان و احترام به والدین را کشف می کند و عمیقاً به این دریافت عقلانی خود، اذعان می نماید.

2) عمق و دوام آموخته: دو فایده ی مده ی روش فعال

به دنبال رسیدن به نتیجه از این طریق، دو فایده ی مهم به کف می آید:

الف) تعمیق آموخته: آموخته ای که متربّی از این راه به کف می آورد دارای عمق فراوانی است. برای کشف این نتیجه، متربّی تک تک مقدمات را بررسی و صحت آن ها را تصدیق کرده است. لذا می تواند به طور مستدل از نتیجه ی خود دفاع و آن را به دیگران تفهیم کند. این نتیجه به صورت یک زیربنا در نهاد وی تثبیت می شود و به این راحتی ها تزلزل نمی یابد.

ب) دوام آموخته: این فایده نتیجه ی فایده پیشین است. عقیده ای که با روش فعال کشف شده می تواند به مدت طولانی جزء عقاید مسلم او قرار گیرد. اصولاً انسان ها به آثار وجودی خود علاقه مندند. نوشته، شعر، نثر و.... نمونه ی آثاری هستند که انسان جزء وجود خود به حساب می آورد و اهمیت ویژه ای برای آن ها قائل می شود. خصوصاً اگر انسان برای آن زحمت کشیده باشد این وابستگی شدت بیشتری می یابد؛ به طوری که فرد حاضر نیست این آثار وجودی را از خود منفک بداند و از آن ها دست بکشد. نتیجه ی به دست آمده در روش فعال نیز دستاورد متربّی و جزئی از وجود اوست و به همین خاطر دوام دارد. لذا می توان از این روش برای کشف عقلانی ارزش ها استفاده کرد و از این طریق به پایداری آن ها امید بیشتری بست.

3) شرایط اجرای روش فعال در حوزه ی ارزش ها

1-3) استدلال عقلی بر لزوم تعبد

با توجّه به «ماهیت روش فعال» این روش اساساً هنگامی جواب می دهد که دو پیش شرط اساسی برقرار باشد:

اولین پیش شرط آن که با به کارگیری روش فعال بتوانیم به حوزه ی شناختی متربّی نفوذ کنیم. ما متربّی را به این سمت هدایت می کنیم که بتواند مندرجات ذهن خود را براساس مسأله ی تازه وارد، غربال کند و نظم دهد. اگر متربّی در موضوع خاصی از داشتن شناخت ها و معیارهای کلی محروم بود، اعطای گزاره های معرفتی جزئی و مصداقی به او، کاری از پیش نمی برد و او را برای رسیدن به نتیجه یاری نمی دهد.

در تربیت آرمانی حصولر به نتیجه بسیار اهمیت دارد. نرسیدن به نتیجه یا رسیدن به خلاف آن نیز امری غیرقابل پذیرش می باشد. به همین خاطر قابل قبرول نیست که ذهن متربّی نست به یک ارزش مسأله دار شود و مربّی نتواند او را در رسیدن به نتیجه یاری دهد. باید به دقت حوزه ی شناختی متربّی را مورد بررسی قرار داد. اگر مساله دار شدن ذهن او نسبت به یک ارزش، نتواند به پاسخ مناسبی منتهی شود مربّیان هشار از به کار بردن روش فعال در آن مورد اجتناب می کنند. یک روند ناقص در روش فعال باعث می شود که علامت سؤال هم چنان برابر ارزش باقی بماند و چالش به عمق وجود متربّی رسوب کند.

به طور مثال فرض کنیم ذهن دختر بچه ی تازه بالغی را با پرسش «چرا حجاب؟» روبه رو می کنیم. در چنین موقعیتی هنوز روشنگری عقلی به مرحله ای نرسیده که بتواند استدلال بر لزوم تعبد را سامان دهد. او هنوز نمی تواند به خودی خود لزوم تعبد در برابر امر الهی را تصدیق کند. به همین خاطر ممکن است این پرسش هم چنان برای او مطرح بماند. بنابراین هنگامی می توان از روش فعال برای آموزش ارزشی استفاده کرد که متربّی پیش نیازهای معرفتی برای دست یابی به آن را داشته باشد. در غیر این صورت نمی توان از روش فعال جواب گرفت.

پیش شرط دوم: در کنار کشف عقلانی از مقدمات تعبدی، باید متربّی تقوای لازم را برای پای بندی به ارزش ها داشته باشد. ممکن است انسان درباره ی مسأله ای به شناخت لازم رسیده باشد امّا در عین حال عملاً از آن سرباز زند. سر باز زدن از عمل به دانسته ها، می تواند انگیزه های مختلفی داشته باشد. یکی از این انگیزه ها جذّابیّت گزینه های مخالف است. تا پیش از این که متربّی به صیانت درونی برسد نمی توان این